با چشمانی که این همه خطا می کند، در مورد مردم قضاوت نکنیم

تأثير تغييرات حجم تمرين بر نيمرخ وضعيت خلقي و عملكرد جسماني
در كاراته كاران دختر نوجوان
سيده ستاره سادات موسوي، دكتر مجيد باغدارنيا
گروه فيزيولوژي ورزشي دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران مركزي
مقدمه: مطالعه حاضر با هدف بررسي تأثير تغييرات حجم تمرين بر نيمرخ وضعيت خلقي و عملكرد جسماني در كاراته كاران
دختر نوجوان انجام شد.
150 سانتي متر /92±11 / 13 سال ، قد 31 /05±3/ روش تحقيق: به همين منظور 45 كاراته كار دختر نوجوان، با ميانگين سن 21
44 كيلوگرم كه حداقل دو سال سابقه تمرين مستمر كاراته داشته اند پس از آزمون اوليه و گرفتن رضايت نامه /12±10/ و وزن 57
به عنوان آزمودني هاي تحقيق انتخاب شدند. ابتدا در يك جلسه اهداف و مراحل كار به آزمودني ها توضيح داده شد و پس از
دريافت رضايت نامه كتبي از والدين آزمودني ها، در آغاز دوره (پيش آزمون) فاكتورهاي سرعت، چابكي، توان هوازي، عملكرد
تكنيكي و خلق وخوي آن ها اندازه گيري شد. داده هاي مرحله پيش آزمون به عنوان داد ههاي گروه كنترل منظور شد.آزمودني ها در
هفته اول با فشار تقريبي 20 درصد به مدت سه روز در هفته تمرين كردند، سپس در هفته دوم فشار حجم تمرين به 40 درصد
افزايش يافته و به مدت 4 روز در هفته تمرين انجام گرفت. در هفته سوم فشار حجم تمرين به 70 درصد رسيده و به مدت 5 روز
در هفته تمرين انجام گرفت. در هفته چهارم فشار حجم تمرين به 100 درصد رسيده و 7 روز در هفته انجام شد. در پايان اين
مرحله تست هاي افزايش حجم تمرين از كاراته كاران گرفته شد. در هفته پنجم فشار حجم تمرين به 30 درصد كاهش يافته و دو
روز در هفته تمرين انجام گرفت. در پايان اين مرحله تست هاي كاهش حجم تمرين از كاراته كاران گرفته شد. در هفته ششم
تمرين متوقف شد و پس از دو هفته بي تمريني آزمون ها مجدداً تكرار شد. جهت آزمون فرضيه ها و يافتن پاسخ سوالات پژوهش
با اندازه گيري هاي مكرر استفاده شد. سطح معني داري نيز در كليه مراحل (ANOVA) از مدل آماري تحليل واريانس يك متغيره
تعيين شد. (P< 0/05)
يافته هاي تحقيق: نتايج اين تحقيق نشان داد تغييرات حجم تمرين به تغيير معني دار توان بي هوازي منجر شد. اين تغيير در زمان
افزايش حجم تمرين معني دار بود؛ به شكلي كه افزايش معني دار مشاهده شد.
چابكي نيز تحت تأثير تغييرات حجم تمرين قرار گرفت و پس از دوره افزايش حجم تمرين كاهش معني دار يافت اين كاهش تا
پايان دوره ادامه داشت. ولي بيشترين ميزان كاهش متعلق به همان دوره افزايش حجم تمرين بود. توان هوازي آزمودني ها فقط
پس از دوره افزايش حجم تمرين افزايش معني دار يافت. اما عملكرد تكنيكي دست آزمودن يها از آغاز تا پايان دوره افزايش
معني داري يافت و بيشترين ميزان تغيير در زمان كاهش حجم تمرين و بي تمريني مشاهده شد عملكرد تكنيكي پا فقط پس از
دوره تغييرات حجم تمرين افزايش يافت كه اين تغيير پس از دوره افزايش حجم تمرين معن يدار شد. علي رغم تغييرات مشاهده
مجموعه مقالات اولين همايش ملي علم و كاراته ، اول تا سوم آبان 1390 دانشگاه تبريز
شده در اجزاء شش گانه خلقي و مجموع اختلالات خلقي، تفاوت معن يدار در هيچ يك از اجزا و در هيچ زمان اندازه گيري مشاهده
نشد.
واژه هاي كليدي: نيمرخ وضعيت خلقي، عملكرد، حجم تمرينسيده ستاره سادات موسوي، دكتر مجيد باغدارنيا
گروه فيزيولوژي ورزشي دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران مركزي

تحليل زمانبندي تكنيكهاي اجرا شده در فينال مسابقات جهاني كاراته مردان 2006

مقدمه: زمانبندي، روند تقسيم تمرين به دورههاي كوچكتر و بزرگتر است كه شامل شدت، زمان استراحت و دورههاي تمريني
است( 1). در كاراته، دير زماني است كه بررسي جامع تحليل رقابتي كه درك كاملي از مشخصههاي زمان فعاليتي مبارزان فراهم
كند، وجود نداشته است. يوشيرو( 2002 ) در بررسي زمان عكسالعمل كاراتهكاران و افراد عادي تفاوت معنيداري نيافت اما در
صحت پاسخ دو گروه تفاوت معنيداري گزارشكرد( 4). ايده و همكاران( 2008 ) در بررسي پاسخهاي فيزيولوژيك مسابقات شبيه-
1 ثانيه و ميانگين كلي اجراي /8 ±0/ 2 و 4 /1 ±1/ سازي شده كوميته، طولانيترين دوره حملهاي و دفاعي تكنيكي را بهترتيب 5
19 ثانيه گزارش كردند ( 2). يافتههاي تحقيق ميتواند به ترسيم /4 ±5/ 13 و 5 /3 ±3/ تكنيكهاي تهاجمي و تدافعي را بهترتيب 3
يك نيمرخ مطلوب از زمانبندي تكنيكهاي اجرائي در مسابقات كاراته كمك نموده تا امكان طراحي برنامههاي تمريني متناسب
با آن فراهم شود. هدف از تحقيق حاضر تحليل زمانبندي تكنيكها و مبارزات مردان نخبه كوميتهكاي جهان بود.
روش تحقيق: اين تحقيق از نوع توصيفي و كاربردي است كه با استفاده از تحليل ويدئوئي مسابقات جهاني كاراته صورت گرفت.
جامعه آماري، كوميتهكاران راهيافته به مرحله نهايي 7 وزن مسابقات جهاني كاراته 2006 فنلاند، شامل 14 كاراتهكاي مرد بزرگسال
به همراه 7 داور وسط قضاوتكننده اين مسابقات بودند كه با توجه به هدف تحقيق تمامي آن ها حجم نمونه را تشكيلدادند.
جهت تحليل دقيق هر مسابقه، فيلم ضبطشده آن به دفعات توسط نرمافزار كوئينتيك به صورت آهسته و حتي تصوير به تصوير
مورد بازنگري قرار گرفت. براي ثبت اطلاعات از فرم مخصوصي كه به تاييد 2 متخصص سنجش و 15 مربي تيم ملي رسيده بود،
استفاده شد. جهت تجزيه و تحليل دادههاي آماري، از آمار توصيفي و استنباطي( آزمون خيدو و آناليز واريانس يكطرفه) و نرم-
استفادهشد. Spss افزار
0 ثانيه سريعترين و تكنيكهاي تركيبي با ميانگين زمان اجراي / يافتهها: نتايج نشانداد كيزاميزوكي با ميانگين زمان اجراي 60
30 ثانيه و / شكل 1). طولانيترين دوره اجراي تكنيكي در هر بازي 2 ) (F=4/17،P=0/ 1/23 ثانيه كندترين تكنيكها بودند( 00
8 % زمان كلي مسابقه) بود. همچنين / 15 ثانيه ( 5 / 6 ثانيه بود. ميانگين زمان كلي اجراي تكنيك در هر مسابقه 34 / كوتاهترين آن 5
بهطور متوسط هر بازي حدوداً 8 بار توسط داور متوقف شد و طول هر دور توقف در مسابقه حدود 9 ثانيه و هر دور فعاليتي
.( ممتد حدود 24 ثانيه بود (جدول 1
مجموعه مقالات اولين همايش ملي علم و كاراته ، اول تا سوم آبان 1390 دانشگاه تبريز
شكل 1. ميانگين زماني اجراي تكنيك هاي امتيازي. جدول 1. ميانگين زماني دورههاي قطع و انجام مسابقه با مداخله داور.
بحث و نتيجهگيري: احتمالاً با توجه به خط سير كوتاه ضربات دست، تكنيكهاي دست مدت زمان اجراي كوتاهتري دارند.
ضربات پا داراي خط سير طولانيتر و در نتيجه زمان طولانيتر براي اجراي ميباشد( 3). اجراي آسانتر ضربات دست، موجب
تمايل بيشتر مبارزان در اجراي اين تكنيكها و مهارت بالاتر در اجراي آن شدهاست. مبارزان كنترل بالايي در اجراي تكنيكهاي
15 ثانيه / دست داشته و با سرعت بالاتري ميتوانند ضربات را پس از اجرا جمع و به اتمام برسانند. به طور متوسط، كاراتهكاران 3
را صرف اجراي تكنيكهايشان كرده اند. بر طبق قوانين، اولين ضربه اجرا شده حائز شرايط امتيازي، مستلزم دريافت امتياز خواهد
بود. لذا مبارزان تمام تلاش خود را به كار ميگيرند تا يك موقعيت امتيازي مناسبي را خلق كنند، كه اين برنامهريزي خود مستلزم
صرف زمان ميباشد. همچنين مداخله داور در دستور توقف بازي، منجر به تبديل مبارزه كاراته، به يك فعاليت تناوبي با دورههاي
ن هاي استراحت بين آن ميگردد. يافتههاي اين تحقيق ميتواند نقش اساسي در طراحي و برنامه ريزي تمرينات آماده- Ĥ فعاليتي و زم
سازي كاراتهكاران داشته باشد.
كليدواژهها: كاراته، تكنيك، زمانبندي، مسابقات جهاني.
منابع
. 1. مجتهدي،ح.( 1389 ). علم تمرين: روشهاي آمادهسازي ورزشكاران. 559 . اصفهان. دانشگاهاصفهان. 30
2. Iide,K. Imamura,H. Yoshimura,Y. Yamashita,A. Miyahara,K.(2008).Physiological responses of
simulated Karate sparring matches in young men and boys, Journal of Strength and Conditioning
Research,22(3),839-844.
3. Mudric,R.(2001).Model of time parameter of attack in karate. Security, Belgrade v.1,p.91-116,(in
Serbian).
4.Yasuhiro,S.(2002).Characteristic of reaction time during pursuit eye movement in Karate athletes,IEIC
Technical report,S0532B,7-11.
مشخصات ميزان
تعداد دورههاي فعاليت 9
تعداد دورههاي توقف مسابقه 8
23/ ميانگين زمان هر دوره فعاليت(ثانيه) 5
ميانگين زمان هر دوره قطع فعاليت(ثانيه) محمدرضا باتواني 1، دكتر سيدمحمد مرندي 2، دكتر وحيد ذوالاكتاف 3
1.كارشناسارشد دانشگاه اصفهان، 2. دانشيار دانشگاه اصفهان، 3. دانشيار دانشگاه اصفهان9

اثر تصويرسازي ذهني بر عملكرد ورزشكاران در جوانان و بزرگسالان 171

زمينه و هد ف: ورزشكاران به طور معمول در زمين ه هاي جسماني نسبت به ساير زمينه ها تمرينات و مهارت ب يش تري
دارند و اغلب آگاهي كم تري از فا كتورهاي شناختي و رواني موثر بر عمل ك رد و اجراي ورزشي خود دارند . لذا
ورزشكاران رشت ه هاي مخ تلف به ويژه ورزش هاي تيمي، چندان با مهارت هاي رواني مرتبط با ورزش آشنا نيستند و
كم تر به تمرينات ذهني م ي پردازند. به تازگي تصويرسازي به عنوان يكي از مهار ت هاي پاي ه اي مورد نياز و موثر در
ورزش مطرح بوده است . در اين مطالعه اثر تصويرسازي شناختي بر عمل كرد فوتبا ليست هاي نخبه در جريان مسابقات
رسمي را در دو مطالعه موازي مورد ارزيابي قرار گرفته است.
روش بررس ي: بيست و دو ورزش كار در رده جوانان و 22 ورزشكار در رده بزر گسال به طور جداگانه و ب ه صورت
تصادفي در دو گروه مداخله و شاهد تقسيم شدند . آموزش تصويرسازي شناختي براي شر كت كنندگان در گروه
مداخله، به مدت 12 هفته و مشابه با هم صورت پذيرفت ، د ر حالي كه بازيكنان گروه شاهد هيچ گونه مداخله شناختي
دريافت نمي كردند. عملكرد ورزشي ورزشكاران فوتباليست به صورت ميزان پا س هاي صحيح در جريان مسابقات
رسمي، قبل و بعد از مداخله تصويرسازي مورد ارزيابي قرار گرفت.
يافت هها: نتايج حا كي از تغيير قابل توجه در عمل كرد فوتباليست هاي رده جوانان بعد از دريافت مداخله نسبت به گروه
در رده بزر گ سال عل ي رغم روند رو به رشد بازيكنان در .(OR=1/41 ،P<0/000 ،CI%95: 1/17 ،1/ شاهد بود ( 69
.(OR=1/07 ،P>0/05 ،CI%95: 0/82 ،1/ اجراي ورزشي، تفاوت معني داري ميان گروه مداخله و شاهد ديده نشد ( 4
نتيج هگيري: نتايج به دست آمده نشان م ي دهد مداخلات تصويرسازي شناختي اختصاصي و عمومي م ي تواند عملكرد
فوتباليست ها به خصوص در رده جوانان را بهبود بخشد.
كلمات كليدي: تصويرسازي، فوتبال، پاس، مسابقه رسمي.
امروزه نقش آموز هها و مداخلات روا نشناسي ورزشي در
عملكرد ورزش كاران از اهميت بسياري برخوردار است . 1 ورزش كاران
معمولا در زمينه هاي جسماني، نسبت به ساير زمين ه ها آشنايي
بيش تري دارند و اغلب از ابعاد رواني غافل م ي شوند، اين در حالي
است كه مولف ههاي شناختي بر اجرا و افزايش انرژي رواني مثبت،
بدان Reilly تاثير مي گذارد. 3و 2 يكي از اين مهارت هاي پايه اي ك ه
است كه يكي از (Mental imagery) اشاره مي كند، تصويرسازي ذهني
مولفه هاي اصلي آمادگي اجرايي براي هر ورزش كار به شمار مي رود. 4
تصويرسازي ذهني مرور سمبليك يك فعاليت فيز يك ي است بدون
اين كه هيچ حر كت عضلاني واضحي صورت گيرد . 5 تصويرسازي
مي تواند به منظور يادگيري مهارت و تكنيك (شناختي اختصاصي ) و يا
استراتژي و تا كتيك (شناختي عمومي ) و هم چنين مديريت انگيزش و
مقدمه
مجله دانشكده پزشكي، دانشگاه علوم پزشكي تهران، خرداد 1392 ، دوره 71 ، شماره 3، صفح ههاي 171 تا 178 مقاله اصيل
1391/12/ 1391 تاريخ پذيرش: 12 /11/ چكيده تاريخ دريافت مقاله: 15
172 توحيد سيف برقي و همكاران
171 تا 178 ، مجله دانشكده پزشكي، دانشگاه علوم پزشكي تهران، خرداد 1392 ، دوره 71 ، شماره 3
هيجانات (انگيزشي) مورد استفاده قرار گيرد . 4 در دهه اخير مطالعات
در يادگيري (Mental rehearsal) متعددي، سودمندي تمرين ذهني
6 اين - اوليه، اجرا و حتي در مرحله به ذهن سپاري را نشان داده اند . 9
اثربخشي در بهبود اجراي ورزشي در افراد مبتدي و هم چنين باتجربه
10 به نظر مي رسد نحوه استفاده از تمرين ذهني با - تاييد شده است . 12
سن و ميزان تجربه ورزشي ورزش كاران ارتباط داشته باشد . 13 در اين
راستا مطالعات معدودي بر روي جوانان ورزش كار صورت گرفته
است. 15 و 14
نتايج مطالعات حاكي از استفاده ورزش كاران جوان از هر دو
رويكرد انگيزشي و شناختي بوده است . 17 و 16 تحقيقات در سنين
پايين تر، اثربخشي تصويرسازي شناختي اختصاصي را در يادگيري
تكنيك هاي تنيس روي ميز براي نوجوانان تاييد كرده است . 18
با تاييد تاثير تصويرسازي انگيزشي در دختران نوجوان و Chandler
7 ساله تفاوت هاي آن ها - فوتباليست با بررسي ورزش كاران نوجوان 14
در تصويرسازي را بدي نگونه بيان م ي كند ؛ 19 ورزش كاران جوا ن تر
بيش تر اهداف فردي خود را تصويرسازي مي كنند و ورزشكاران با
سن بالاتر تصويرسازي مرتبط با اهداف تيمي را بي ش تر انجام
مي دهند. 20 محققين مي گويند ورزشكاران بزر گ تر و با تجرب ه تر با
درصد بالاتري تصويرسازي ا نگيزشي را ب ه كار م ي برند و در مقابل
ورزشكاران جوان تر با درصد بالاتري تصويرسازي شناختي را استفاده
مي كنند و تمركز بي ش تري بر يادگيري و اجراي تكنيك ها دارند . 14 بر
اساس اين يافته ها اين كه كدام نوع تصويرسازي در ورزشكاران جوان
يا بزرگ سال موثرتر است، مورد اتفا ق نظر نيست و تاكنون مقايس ه اي
ميان بزرگ سالان و جوانان براي آزمون رويكردهاي متفاوت
تصويرسازي صورت نپذيرفته است. 14
از سوي ديگر جهت سنجش اثربخشي تصويرسازي بايد مهارت
پيامد به گونه اي انتخاب و سنجيده شود كه منطبق بر اتفاقات واقعي آن
ورزش باشد ؛ 21 يكي از مهار ت هاي اختصاصي در ورزش فوتبال پاس
دادن است كه شامل اجزاي حر كتي و شناختي مي باشد . ارزيابي
موفقيت در اين مهارت ب هكمك آزمون هاي ساختار يافته و ه م چنين
(Real بدون ساختار انجام م يشود كه شرايط مسابقه واقعي
را براي آزمون عمل كردي پاس دادن، در نظر گرف تيم. competition)
هدف ما از مطالعه اين بود كه آيا تصويرسازي ذهني درصد اجراي
صحيح پاس در شرايط مسابقه را افزايش خواهد داد و براي آزمون
متغير سن، اين مساله را با طراحي دو مطالعه موازي در دو رده جوانان
و بزرگ سال با هم مقايسه كرديم.
آزمودن يها: مطالعه كارآزمايي كنترل دار تصادف يشده اخير
در ليگ دسته اول فوتبال ايران ، در (Randomized controlled trial)
سال 1387 انجام شد . بيست و دو نفر فوتباليست از رده تيمي جوانان
(زير 21 سال ) براي مطالعه يك و 22 نفر از رده بزر گ سال براي
مطالعه دو بودند . پس از اطلاع افراد از عنوان و هدف طرح و امضاي
رضايت نامه آگاهانه، شر كت كنندگان در هر رده تيمي (جوانان و
بزرگ سال) به طور تصادفي به دو گروه مداخله (آموزش تصويرسازي )
.( و شاهد (ليست انتظار و بدون آموزش) تقسيم شدند (شكل 1
متغير پيامد : متغير وابسته اي كه در هر دو مطالعه مو رد ارزيابي
قرار گرفته است، درصد ارسال پا سهاي صحيح توسط هر بازيكن،
در جريان مسابقات رسمي بود . به عبارتي نسبت پا س هاي صحيح
ارسالي توسط هر بازيكن به كل پا س هايي كه يك بازيكن در جريان
مسابقات رسمي داده است، محا سبه شد . ارزيابي متغيرهاي هدف
به روش فيل م برداري و آناليز تصاوير ويديويي بعد از اتمام مسابقه
مربي گري A توسط گروه مربيان حرفه اي مربي فوتبال با درجه
فوتبال، صورت گرفته است . در هر مورد، راي نهايي كميته مذكور
به عنوان نمره ارزيابي عملكرد بازيكن محسوب شده است . شايان ذ كر
است جهت كورسازي ي ك طرفه مطالعه، افراد حاضر در كم يته
نمره دهي نسبت به شركت كنندگان در دو گروه مداخله و كنترل كور
شده بودند.
در هر دو مطالعه، ارزيابي اوليه ب ه كمك فيلم برداري از سه بازي
رسمي باز يكنان در ابتداي فصل صورت پذيرفت؛ توسط گروه مربيان،
كيفيت هر سه مورد از فيلم ها براي هر يك از مطالعات ج هت آناليز
مورد تاييد قرار گرفت . (Performance analysis) عملكردي
فيلم برداري نهايي نيز همانند مرحله اول و بعد از انجام تمرينات
ذهني صورت پذيرفت كه در هر رده، مشابه با ارزيابي اوليه، سه مورد
از بازي هاي رسمي به عنوان مرجع آناليز نهايي انتخاب گرديد . در هر
كدام از دو مطالعه، تعدادي از شرك ت كنندگان به علت عدم استفاده از
آن ها در مسابقات رسمي، قبل يا بعد از مداخله، از آناليز نهايي كنار
روش بررسي
اثر تصويرسازي ذهني بر عملكرد ورزشكاران در جوانان و بزرگسالان 173
http://tumj.tums.ac.ir
Tehran Univ Med J (TUMJ) 2013 June;71(3):171-78
گذاشته شدند . لذا در پايان مطالعه در مطالعه يك (رده جوانان ) 14
نفر و در مطالعه دو (رده بزرگ سال) 16 نفر آناليز آماري شدند.
(Cognitive specific مداخله: تصويرسازي شناختي اختصاصي
در تركيب با اجزايي از تصويرسازي شناختي عمومي imagery)
به عنوان روش اصلي تمرين (Cognitive general imagery)
مهارت هاي ذهني براي ورزش كاران در نظر گرفته شد . قبل از آغاز
تمرينات تصويرسازي شناختي، از يك فيلم ويديويي ويژه پاس
صحيح و استاندارد استفاده شد. اين فيلم شامل مراحل فني پاس دادن
از سوي يك بازيكن، به بازيكن هدف بود . از شرك ت كنندگان
خواسته شد تا اين مهارت را در حال ت هاي مختلف و فاصل ه هاي
متفاوت (با تصور اي ن كه در حين بازي هستند ) در ذهن خود
تصويرسازي كنند . هم چنين به آن ها گوشزد شد كه مي توانند از
تصاوير پاس هاي درست خود نيز ب ه عنوان الگو براي تصويرسازي
استفاده كنند.
از سوي ديگر تصويرسازي ب ه منظور موقعيت يابي در زمين، رصد
كردن بازيكنان تيم مقابل و هم تيمي ها و تلاش براي اخذ بهترين
تصميم در انتخاب بازيك ن هدف نيز آموز ش داده شد كه جنبه هايي از
تصويرسازي شناختي عمومي و استراتژيك را شامل م ي شد . به
شركت كنندگان ياد داده شد تا با كمك چند تكنيك ساده تنفسي،
آرامش و تمركز قبل از تمرينات را بالا ببرند و جهت انجام تمرينات
از يك الگوي پيشرفت مرحله به مرحله استفاده شد. در مراحل اوليه از
يك حس براي تصويرسازي استفاده مي شد (حس بينايي و يا شنوايي
به عنوان حس اوليه ) و به مرور ورزشكار از همه حس هاي خود بهره
مي برد و تصويرهاي كامل تري را تجسم مي كرد. به شركت كنندگان
نحوه ايجاد تصوير واضح، توانايي كنترل تصاوير و در نظر گرفتن
ساير محر ك هاي محيطي مرتبط با شرايط مسابقه مانند تماشاچيان،
مربي و بازيكنان آموزش داده شد.
تمرينات در شش هفته متوالي ب ه صورت يك جلسه در هفته
برگزار شده است . در جلسه اول مطالب پايه اي در رابطه با تعاريف و
چگونگي انجام تصويرسازي ذهني توضيح داده شد؛ در ادامه مطابق
با محتو اي ذكر شده، تمرينات زير نظر يك كارشناس ورزشي كه
دوره هاي تمرين ذهني را گذرانده است آموزش داده شد . مدت
آموزش در هر جلسه 20 دقيقه بود و ورزشكاران به مدت سه الي پنج
دقيقه تصويرسازي را در حضور مربي تمرين ذهني انجام م ي دادند. به
بازيكنان توصيه م ي شد تصويرسازي را خارج از محل تمرين، قبل و
بعد از تمرين، ب ه طور مرتب و روزانه انجام دهند؛ ب ه طوري كه حداقل
هفته اي پنج نوبت تمرينات تصويرسازي مربوط به ارسال پاس صحيح
توسط بازيكن انجام شود . لازم به ذكر است مراحل مختلف تمرين
تصويرسازي شامل مهارت پاس دادن و هم چنين موقعيت يا بي در
زمين چمن فوتبال، ب ه صورت يك متن نوشتاري تهيه شد؛ متن
تصويرسازي مذكور در ابتدا توسط مربي در كلاس آموزشي براي
شركت كنندگان خوانده شد و سپس نوشته مذكور ب ه عنوان نمونه در
اختيار تمامي شركت كنندگان در گروه مداخله در هر دو مطالعه قرار
گرفت. به بازيكنان گفته شد كه مي توانند مطابق با نمون ه هايي كه در
اختيار دارند مت ن هاي ديگري را تهيه نمايند و به تمرين بپردازند . در
اينجا، نمونه اي از متن تصويرسازي ذهني در مورد پاس دادن كه در
اين مطالعه به كار رفته است، را م يآوريم:
"تصور م يكنم كه الان در روز مسابقه هستم و اي نجا زمين چمن
خانگي ماست ... در موقعيت حمله هستيم؛ من در ي ك سوم مياني زمين
هستم؛ توپ زير پاي من است، بازيكن حريف به من نزديك مي شود
و من بازيكن هم تيمي ام را در سمت راست مي بينم كه موقعيت بهتري
از من دارد [صداي همان بازيكن را هم م ي شنوم كه از من پاس
مي خواهد]. تصميم م يگيرم كه به او پاس دهم..."
بعد از جم ع آوري داده ها، براي تعيين اثربخشي مداخله در گروه
تصويرسازي نسبت به گروه شاهد در هر دو مطالعه از آزمون
استفاده شد. جهت Generalized Estimating Equations (GEE)
آزمون تعامل ميان گروه سني و تاثير تصويرسازي بر عملكر د يا
Generalized به عبارتي مقايسه دو مطالعه، مدل رگرسيون لجستيك
محاسبه شد . Estimating Equation for Logistic Regression (GEE)
انجام گرفت. Stata تحليل داد هها به كمك نر مافزار 9.1
19/58 (17/90-20/ بازيكنان در رده جوانان با ميانگين سني ( 90
19 سال در گروه /00 (16/90-20/ سال در گروه تصويرسازي و ( 60
24/21 (19/30-32/ شاهد و در رده بزر گ سال با ميانگين سني ( 40
26 سال در گروه /92 (24/10-29/ سال در گروه تصويرسازي و ( 80
شاهد حاضر بودند . آناليز مقايسه اي پايه اي در رده جوانان نشان داد
يافتهها
174 توحيد سيف برقي و همكاران
171 تا 178 ، مجله دانشكده پزشكي، دانشگاه علوم پزشكي تهران، خرداد 1392 ، دوره 71 ، شماره 3
كه عمل كرد بازيكنان گروه تصويرسازي و شاهد قبل از مداخله،
در رده بزر گ سال نيز .(P>0/ تفاوت معني داري نداشته است ( 05
عملكرد اوليه باز يكنان قبل از آموزش تصويرسازي، در دو گروه
آناليز مقايسه اي ميان گروه مداخله و .(P>0/ مشابه بوده است ( 05
شاهد بعد از مداخله در مطالعه رده جوانان نشان داد كه ميزان
پاس هاي صحيح باز يكنان گروه تصويرسازي در جريان مسابقه
،CI%95: 1/17 ،1/ به صورت معني داري افزايش يافته است ( 69
جدول 1). در رده بزر گ سالان نتايج بعد از ) (OR=1/41 ،P<0/001
مداخله حا كي از افزايش نسبي ميزان پا س هاي صحيح در گروه
مداخله نسبت به گروه شاهد بود، اما تفاوت آماري معني داري ميان
،CI%95: 0/82 ،1/ عملكرد باز يكنان در دو گروه وجود نداشت ( 4
.( جدول 1 ) (OR=1/07 ،P>0/05
شكل 1: نمودار مراحل مختلف كارآزمايي باليني (تصويرسازي) در تيم هاي جوانان و بزرگ سال
جدول 1: عملكرد بازيكنان در گروه مداخله در مقايسه با گروه شاهد در دو مطالعه كارآزمايي رده جوانان و بزرگ سال
گروه هاي سني گروه مداخله/
شاهد
درصد پاس هاي صحيح
(قبل از مداخله)
درصد پاس هاي صحيح
(بعد از مداخله)
Odds Ratio *
95% CI (confidence
interval)
P
0/74±0/04 0/65±0/ گروه سني جوانان مداخله 04
0/65±0/03 0/66±0/ (زير 21 سال) شاهد 02
<0/0001 1/17 ، 1/69 1/41
0/69±0/05 0/65±0/ گروه سني بزر گسال مداخله 02
0/66±0/05 0/69±0/ (بالاي 21 سال) شاهد 06
0/573 0/82 ، 1/40 1/07
معني دار است P<0/ و 5 Generalized Estimating Equations (GEE) * آزمون آماري
n= رده بزرگ سال 22
رده اميد (زير 21 سال)
n=22
شركتكنندگان در آناليز نهايي موارد خروج از مطالعه تصادفي سازي ورود شركت كنندگان
n= گروه شاهد 11
n= گروه مداخله 11
n= گروه مداخله 11
n= گروه شاهد 11
n= گروه مداخله 4
n= گروه شاهد 4
n= گروه مداخله 2
n= گروه مداخله 7
n= گروه شاهد 7
n= گروه مداخله 9
n= گروه شاهد 4 n= گروه شاهد 7
اثر تصويرسازي ذهني بر عملكرد ورزشكاران در جوانان و بزرگسالان 175
http://tumj.tums.ac.ir
Tehran Univ Med J (TUMJ) 2013 June;71(3):171-78
براي رگرسيون لجستيك جهت مقايسه اثربخشي تصويرسازي در دو مطالعه جوانان و بزر گسال (محاسبه تعامل ميان سن و تاثير تصويرسازي) GEE جدول 2: مدل
Odds Ratio
Std. Err.
z
P>|z|
[95% Conf. Interval]
0/8348366 -1/39059 0/567 0/57 0/1402499 1/ مداخله (تصويرسازي) 077458
0/9397368 – 1/219563 0/656 -0/45 0/1236085 0/ گروه سني (جوانان و بزرگ سال) 9433418
0/9397368–1/786033 0/114 1/58 0/2122306 1/295531 (Interaction) تعامل
GEE در مقايسه ميان دو مطالعه و با محاسبه مدل رگرسيون لجستيك
براي بررسي تعامل ميان متغير گروه سني و اثربخشي تصويرسازي،
،OR: 1/29 ،P=0/ علي رغم معن يدار نبودن آماري تعامل مطر حشده ( 11
با 95 % اطمينان نشان داده شد كه اثربخشي تصويرسازي بر ميزان
پاس هاي صحيح مي تواند تا 78 % در گروه جوانان بيش از گروه
.( بزرگ سال باشد (جدول 2
هدف ما از انجام اين دو مطالعه موازي استفاده از تصويرسازي
ذهني ب ه منظور بهبود عمل كرد ورزشي فوتباليست ها در شرايط مسابقه
واقعي بوده است ؛ هدف ديگر بررسي تفاوت اثر تصويرسازي
شناختي در دو گروه سني مختلف بود . در ي ك نگاه كلي، نتايج
به دست آمده، نشان داده است كه تصويرسازي شناختي م ي تواند بر
عملكرد ورزشي باز يكنان فوتبال، حتي ب ه مقدار اند ك موثر باشد . اين
مساله هم سو با اكثر مطالعات گذشته در مورد اثربخشي تصويرسازي
بر روي باز يكنان Thelwell در ورزش كاران مي باشد؛ نتايج مطالعه
مياني فوتبال نشان داده بود آن ها در پاس دادن، تكل زدن و ضربه اول،
به صورت ناهمگون، پيشرف ت هايي ب ه دست آورد ه اند. 22 آن ها نيز اجزاي
عملكردي اختصاصي (مانند پاس، تكل و غيره ) و نه عمل ك رد كلي
(نتيجه مسابقه ) را مورد بررسي قرار دادند . پژوهش ها نشان م ي دادند
هرچند تصويرسازي بر عواطف هم راه با اجراي ورزشي باز يكنان
جوانان چندان تاثير نداشته است اما عمل كرد فوتباليس تهاي جوانان
در ضربات پنالتي را بهبود بخشيده است . 23 يافته هاي ما نيز با تاييد
تاثير تصويرسازي ذهني در فوتباليس ت هاي جوان و عدم تكرار نتايج
آن در بزر گ سالان نشان دهنده هم سويي با يافته هاي قبلي در اين زمينه
است. هرچند بيان شده كه ورزش كاران بعد از 14 سالگي به احتمال
مشابه با بزرگ سالان از محتواي انگيزشي و شناختي براي
تصويرسازي استفاده مي كنند، يافت ه هاي ما ه م ارز بودن اثرات
تصويرسازي در جوانان و بزر گ سالان را رد م ي كند و نشان م ي دهد
سير تكاملي استفاده از تصويرسازي در سنين جواني و بزر گ سالي در
زمينه عمل كردهاي اختصاصي تفاوت دارد . نتايج قبلي نشان م ي دهد
كه ورزش كاران با تجرب ه تر، تصويرسازي انگيزشي را بي ش تر و
منسجم تر به كار مي برند؛ 24 هم چنين ورزش كاراني ك ه اعتماد به نفس
كم تري دارند ، تنها برخي كاركردهاي تصويرسازي ذهني را استفاده
مي كنند و در مقابل ورزش كاران باتجربه از همه كاركردهاي
تصويرسازي شامل جنب ه هاي شناختي و انگيزشي بهره م ي برند . 25 لذا
يافته هاي ما در گروه بزرگ سال كه حا كي از عدم تغيير در عمل ك رد
ورزشي در اثر تصويرسازي شناختي بود ه است، نشان مي دهد ك ه
به احتمال تصويرسازي با جنب ه هاي شناختي ب ه تنهايي نمي تواند در
برخي شرايط سني و جهت بهبود برخي مهارت ها، نتايج قاب ل توجهي
داشته باشد و از همين رو ديده شده كه تر كيب انواع تمرينات ذهني
نتايج اميدبخش تري را ب ههمراه داشته است. 26
از سوي د يگر در مورد استفاده ورزش كاران از تصويرسازي در
رشته هايي با مهارت هاي باز (مانند فوتبال ) و يا بسته (مانند
ژيمناستيك)، نتايج متناقضي وجود دارد ؛ 27 نتايج نشان داده اند ك ه
ورزشكاران در رشته هايي با مهارت باز بيش تر از تصويرسازي
انگيزشي- هيجاني استفاده م يكنند. 28 اما استفاده ما از ي ك
تصويرسازي شناختي در ورزش فوتبال كه مجموعه اي از مهار تهاي
باز را شامل م ي شود، دليل و مدر ك جديدي براي تاثيرگذاري انواع
شناختي تصويرسازي حداقل در برخي زيرگرو ه ها از باز يكنان فوتبال
به حساب مي آيد.
تاكنون مطالعات ، كم تر توانست ه اند اثربخ شي تصويرسازي در
فوتباليست هاي جوان را در جريان مسابقات رسمي نشان دهند ك ه
بحث
176 توحيد سيف برقي و همكاران
171 تا 178 ، مجله دانشكده پزشكي، دانشگاه علوم پزشكي تهران، خرداد 1392 ، دوره 71 ، شماره 3
به احتمال به نقايص رو ش شناسي آن ها مربوط مي شود؛ چنان چه يك ي
از معدود پژوه ش هاي انجا م شده بر روي فوتباليس ت هاي جوان 29 نشان
داد هفت هفته آموزش تصويرسازي شناختي - عمومي مي تواند ميزان
كاربرد تصويرسازي ذهني در همه كاركردهاي شناختي و انگيزشي در
بازيكنان را به طور قابل توجهي افزايش دهد، اما اين مطالعه ت ك موردي
نتوانست نشان دهد كه اين روش بر بهبود عمل ك رد ورزش كاران در
جريان مسابقات فيل م برداري شده، موثر بوده است . نتايج ما با تكميل
روش شناسي تح قيق از نظر شيوه نمونه گيري، نوع و مدت زمان
تصويرسازي و نوع متغير پيامد توانسته است اثربخشي مداخله
نيز ك ه Jordet تصويرسازي در گروه جوانان را تاييد كند . مطالعه
تصويرسازي شناختي - عمومي (استراتژيك) را در قالب يك مداخله
براي سه فوتبال يست نخبه ب ه كار گرفته (Ecologic) محيطي اكولوژيك
است، 30 نشان داد علي رغم افزايش مهارت هاي ادر اك ي، ب ه جز ي ك
مورد بهبودي در عمل كرد ورزش كار در جريان مسابقات رسمي ديده
نشد. ما در اين مطالعه دوگانه به طور ضمني تصويرسازي براي
موقعيت يابي، تصميم گيري و پاس در يك شرايط پويا و متغير محيطي
را در كنار تصويرسازي مراحل فني و تكنيكي پاس دادن به كار برديم؛
نشان مي دهند احتمالاً بهبود Jordet تركيب يافته هاي ما با نتايج مطالعه
توانايي بينايي و ادراك محيطي در اثر تصويرسازي شناختي عمومي
به تنهايي براي عملكرد اختصاصي فوتباليس ت ها كافي نبوده است و
ساير اج زاي تصويرسازي شناختي مانند مرور ذهني تكنيك ها و
مهارت ها در كنار روش عمومي براي بهبود عملكرد اختصاصي
فوتباليست ها لازم است؛ اين يكي از مهم ترين اهداف محققين و
مربيان در به كار بردن تصويرسازي ذه ني خواهد بود . در پايان،
يافته هاي اين مطالعه نشان داد كه مداخلا ت شناختي از جمله
تصويرسازي شناختي اختصاصي و شناختي عمومي م ي تواند عملكرد
فوتباليست ها را در شرايط مسابقه بهبود ببخشد . هم چنين اين تغيير
عملكرد به احتمال تحت تاثير متغير مهم سن ورزش كاران مي باشد. اين
مطالعه محدودي ت هايي را نيز به همراه داشته كه از آن جمله ارزيابي
عملكرد ورزشي با استفاده از آناليز ويديويي ب ه تنهايي بوده است كه
بهتر است با رو ش هاي خود - گزارشي تر كيب شود تا روايي سنجش
افزايش يابد؛ يكي ديگر از محدودي ت هاي اين مطالعه محيطي، حذف
ناخواسته تعدادي از شر كت كنندگان به علت عدم شر كت در مسابقات
قبل يا بعد از آموزش بود كه توصيه مي كنيم براي كنترل اين مساله
مسابقات بيش تري پوشش داده شود تا كم ترين ميزان ريزش شر كت-
كنندگان را شاهد باشيم . از موارد ديگر كه در مطالعات آينده بهتر
است لحاظ شود بررسي ساير اجزاي مهارتي اختصاصي مرتبط با
فوتبال مانند شوت كردن، دريب ل زدن و حركت بدون توپ است تا
بتوان جنبه هاي بي شتري از عملكرد واقعي ورزشكار را ارزيابي كرد.
سپاسگزار : ي اين مقاله بخشي از پايا ن نامه تحت عنوان "بررس ي
اثربخشي تمر ينات ذه ني بر ميزان موفق يت پاس ها ي صح يح در ب ين
بازيكنان فوتبال رد ه هاي س ني مختلف باشگاه فرهنگ ي ورزش ي ك وثر
-53-04- 1386 " در سال 1387 و ك د 87 - تهران در لي گ سال 87
5654 مي باشد كه با حمايت دانشگاه علوم پزش كي تهران اجرا شده
است. از آقايان مجيد جلالي ، جلال چراغپور و علي دوست ي مهر جهت
همكاري در طراحي مطالعه و هم چنين از آقايان رضا آيت الله زاده،
مرتضي صادقي ، رضا م قصودي و علي كوليوند جهت هم ك اري در
اجراي پژوهش قدرداني م ينمايم.
1. Hall CR, Mack DE, Paivio A, Hausenblas HA. Imagery use by athletes:
Development of the Sport Imagery Questionnaire. Int J Sport
Psychol 1998;29(1):73-89.
2. Blair A, Hall C, Leyshon G. Imagery effects on the performance of
skilled and novice soccer players. J Sports Sci 1993;11(2):95-101.
3. Gill DL, Lavon W. Psychological Dynamics of Sport and Exercise.
Champaign: Human Kinetics; 1986. p. 50-110.
4. Reilly T, Gilbourne D. Science and football: a review of applied
research in the football codes. J Sports Sci 2003;21(9):693-705.
5. Hall CR, Rodgers WM, Barr KA. The use of imagery by athletes in
selected sports. Sport Psychol 1990;4(1):1-10.
6. Hird JS, Landers DM, Thomas JR, Horan JJ. Physical practice is
superior to mental practice in enhancing cognitive and motor task
performance. J Sport Exerc Psychol 1991;13(3):281-93.
7. Paivio A. Cognitive and motivational functions of imagery in human
performance. Can J Sport Sci 1985;10(4):22S-8S.
8. Driskell JE, Copper C, Moran A. Does mental practice enhance
performance? J appl psychol 1994;79(4):481-92.
9. Feltz DL, Landers DM. The Effects of Mental Practice on Motor
Skill Learning and Performance: A Meta-analysis. J Sport Psychol
1993;1(5):25-57.
References
كارايي دو روش پايش براي تشخيص عفونت محل جراحي در بخشهاي جراحي عمومي 177
http://tumj.tums.ac.ir
Tehran Univ Med J (TUMJ) 2013 June;71(3):171-78
10. Druckman D, Swets JA, editors. Enhancing Human Performance:
Issues, Theories, and Techniques. Committee on Techniques for the
Enhancement of Human Performance, National Research Council.
Washington, DC: National Academy Press; 1988.
11. Murphy SM. Imagery interventions in sport. Med Sci Sports Exerc
1994;26(4):486-94.
12. Murphy SM. Models of imagery in sport psychology: A review. J
Mental Imag 1990;14:153-72.
13. Hall C. Imagery in sport and exercise. In: Singer RN, Hausenblas
HA, Jannelle C, editors. Handbook of Sport Psychology. New
York, NY: John Wiley and Sons; 2001. p. 529-49.
14. Munroe KJ, Hall C, Weinberg R. The four W's of imagery use:
Where, when, why and what. Sport Psychol 2000;14(2):119-37.
15. Rodgers W, Hall C, Buckolz E. The effect of an imagery training
program on imagery ability, imagery use, and figure skating performance.
J Appl Sport Psychol 1991;3:109-25.
16. Vadocz EA, Hall CR Moritz SE. The relationship between competitive
anxiety and imagery use. J Appl Sport Psychol 1997;9:241-53.
17. Monsma EV, Overby LY. The relationship between imagery and
competitive anxiety. J Dance Med Sci 2004;8(1):11-8.
18. Li-Wei Z, Qi-Wei M, Orlick T, Zitzelsberger L. The effect of mental-
imagery training on performance enhancement with 7-10-yearold
children. Sport Psychol 1992;6(3):230-41.
19. Munroe-Chandler KJ, Hall CR. Enhancing the collective efficacy of
a soccer team through motivational general-mastery imagery. Imagin
Cogn Pers 2005;24(1):51-67.
20. Munroe-Chandler KJ, Hall C, Fishburne G, Strachan L. Where,
when and why athletes use imagery: An examination of developmental
differences. Res Q Exercise Sport 2007; 78(2):103-116.
21. Rogerson LJ, Hrycaiko DW. Enhancing competitive performance
of ice hockey goaltenders using centering and self-talk. J Appl
Sport Psychol 2002; 14: 14–26
22. Thelwell RC, Greenlees, IA, Weston N. Using psychological skills
training to develop soccer performance. J Appl Sport Psychol 2006;
18:254-270.
23. Ramsey R, Cumming JL, Brunning C, Williams S. A PETTLEP
based imagery intervention with university soccer players. J Sport
Exerc Psychol 2007; 29: S196.
24. Nordin S, Cumming J, Vincent J, Mcgrory S. Mental practice or
spontaneous play? Examining which types of imagery constitute
deliberate practice in sport. J Appl Sport Psychol 2006; 18: 345-
362.
25. Short SE, Short MW. Differences between high and low confident
football players on imagery functions: A consideration of the
athletes’ perceptions. J Appl Sport Psychol 2005; 17:197-208.
26. Sofian OF, Abdullah R. The Effectiveness of Imagery and Coping
Strategies in Sport Performance. Eur J Soc Sci 2009; 1(9): 97-108
27. Callow N, Hardy L. Types of imagery associated with sport
confidence in netball players of varying skills. J Appl Sport Psychol
2001; 13: 1-17.
28. Weigand DA, Arvinen-Barrow M, Scott T, Hemmings B, Walley
M. Elite and Novice Athletes’ Imagery Use in Open and Closed
Sports. J Appl Sport Psychol 2007; 19:93–104.
29. Munroe-Chandler KJ, Hall CR, Fishburne GJ, Shannon V. Using
cognitive general imagery to improve soccer strategies. Eur J Soc
Sci 2005; 5: 41-49.
30. Jordet G. Perceptual Training in Soccer: An Imagery Intervention
Study with Elite Players. J Appl Sport Psychol 2005; 17(2):140-
156.
Seif-Barghi T. et al.
178
171 تا 178 ، مجله دانشكده پزشكي، دانشگاه علوم پزشكي تهران، خرداد 1392 ، دوره 71 ، شماره 3
Effect of mental imagery on performance elite athletes’ in youth and
adult age groups: a randomized trial
Tohid Seif-Barghi M.D.1,2
Ramin Kordi M.D., Ph.D.2
Amir-Hossein Memari M.D.1*
1- Sports Medicine Research
Center, Tehran University of
Medical Sciences, Tehran, Iran.
2- Department of Sports Medicine,
School of Medicine, Tehran
University of Medical Sciences,
Tehran, Iran.
* Corresponding author: No 7, Al-e-
Ahmad Highway, Tehran, P.O Box:
14395-578, Iran.
Tel: +98-21-88630227
E-mail: amirmemari@farabi.tums.ac.ir
Background: Athletes are usually skilled in physical aspects of sports; they are widely
involved in physical conditioning, technical and tactical training. However they usually
ignore the psychological and cognitive skills linked to their performance. Sport imagery
is a well known fundamental skill that has a critical role in how a player performs and
shows his/her competency during a real world game. On the other hand football as a
complex team sport includes several skills linked to physical and psychological
properties. We aimed to study the effect of cognitive imagery on elite football players
through league competitions in two separate studies.
Methods: Twenty two youth players and Twenty two adult players randomly assigned
to imagery and control groups. Players in intervention group received 12 weeks training
program for specific cognitive imagery and general cognitive imagery. Imagery training
program focused on an important component of football performance as “successful
passing”. Players in control group were assigned to a waiting list with no intervention.
In order to evaluate outcome variable we assessed successful passing in real competetions
as player performance in both pre and post test occasions.
Results: Findings of study in youth participants showed that young players in intervention
group improved the performance of passing compared to control players (OR=1.41,
P<0.000, CI 95%: 1.17, 1.69). In contrary, Imagery performance in adult group remained
unchanged in spite of an increasing trend in performance (OR=1.07, P>0.05, CI 95%:
0.82, 1.4).
Conclusion: These results showed that cognitive imagery intervention can affect elite
soccer players’ performance. This effect is more prominent in youth age football
players.
Keywords: Imagery, passing, real competition, soccer.
Abstract Received: February 03, 2013 Accepted: March 02, 2013

Tehran Univ Med J (TUMJ) 2013 June;71(3):171-78
اثربخشي تصويرسازي ذهني بر عملكرد ورزشكاران نخبه فوتبال در جوانان و بزرگ سالان:
كارآزمايي باليني
توحيد سيف برقي 2و 1
رامين كردي 2
* اميرحسين معماري 1
-1 مركز تحقيقات پزشكي ورزشي، دانشگاه
علوم پزشكي تهران، تهران، ايران.
-2 گروه پزشكي ورزشي، دانشكده پزشكي،
دانشگاه علوم پزشكي تهران، تهران، ايران.
* مسئول نويسنده : تهران، بزرگراه جلال آل احمد،
روبه روي بيمارستان شريعتي، پلاك 7، مركز تحقيقات
021- پزشكي ورزشي تلفن: 88630227
E-mail: amirmemari@farabi.tums.ac.irTehran University Medical Journal, June 2013; Vol. 71, No. 3: 171-178 Original Article

رشد و يادگيري حركتي – ورزشي ، پ
چكيده
تصويرسازي ذهني، سال هاست كه مورد توجه محققان روان شناسي ورزشي و يادگيري حركتي بوده است. هدف از اين
تحقيق، مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ با تصويرسازي ذهني سنتي در يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
است. به اين منظور 45 دانش آموز با ردة سني 12 تا 14 سال با استفاده از روش غيرتصادفي به عنوان نمونة آماري انتخاب شدند.
آزمودني ها به سه گروه تقسيم شدند و تحت تمرينات اختصاصي قرار گرفتند. برنامة گروه اول شامل تمرين عملي همراه با
تصويرسازي ذهني به روش پتلپ، گروه دوم تمرين عملي همراه با تصويرسازي ذهني به روش سنتي و گروه سوم تمرين عملي به
تنهايي بود. سپس در جلسات هفتم، چهاردهم، بيست و يكم و بيست و هشتم، از تمامي آزمودني ها آزمون استاندارد سرويس بك
هند بدمينتون (آزمون فرنچ) به عمل آمد و روند پيشرفت يادگيري آنها اندازه گيري شد، سپس داده هاي جمع آوري شده از طريق
آزمون تحليل واريانس يك عاملي و آزمون توكي تجزيه و تحليل آماري شدند. يافته هاي پژوهش نشان داد كه در ميزان يادگيري
مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)، بين گروه تصويرسازي ذهني پتلپ و گروه تصويرسازي ذهني سنتي و گروه
تصويرسازي ذهني سنتي و گروه كنترل، در هر سه مرحلة آموزش تفاوت معني داري مشاهده مي شود. همچنين در ميزان يادداري
مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)، بعد از يك هفته بي تمريني، بين گروه تصويرسازي ذهني پتلپ و گروه هاي تصويرسازي
ذهني سنتي و كنترل، تفاوت معني داري مشاهده شد. در نهايت پيشنهاد مي شود مربيان و آموزش دهندگان ورزش در شرايط
مقتضي از روش تصويرسازي ذهني پتلپ استفاده كنند.
واژههاي كليدي
تصويرسازي ذهني پتلپ، تصويرسازي ذهني سنتي، تست يادداري.
Email: s_afroozeh@yahoo.com 11 - نويسندة مسئول : تلفن : 09364143465
6 نشرية رشد و يادگيري حركتي- ورزشي ، شمارة 6، پاييز و زمستان 1389
مقدمه
دانشمندان علم روان شناسي در دهه هاي اخير تعاريف مختلفي از تصويرسازي ذهني ارائه داده اند كه از جمله
مي توان به تصويرسازي ذهني به عنوان استفاده از حواس به منظور بازآفريني يا به وجودآوردن يك تجربه در
ذهن اشاره كرد ( 33 ). اين ويژگي در ورزش و يادگيري مهارت هاي گوناگون نيز مورد توجه روان شناسان ورزشي
قرار گرفته و به صورت تمرين ذهني به تكرار يك مهارت فيزيكي در مغز بدون هيچ تحرك مشهود از اعضاي بدن
به قصد يادگيري و ظرافت در تكنيك تعريف شده است. البته تصورات ورزشكاران در طول تمرين ممكن است با
همة حواس درگير شود ( 13 ). امروزه دانشمندان علوم ورزشي به منظور روزامد ساختن روش هاي علم تمرين و
كوتاه كردن فرايند يادگيري نوآموزان و خارج كردن ورزشكاران حرفه اي از فلات در يادگيري به تمرين ذهني
روي آورده اند. از جمله ويژگي هاي اين گونه تمرينات، بي خطر بودن، بي هزينه بودن، عدم نياز به تجهيزات و
مربي، وقت گير نبودن تمرينات و عدم بروز خستگي است ( 4). بنابراين با توصية تمرينات ذهني مي توان در
هزينه ها، تسهيلات، زمان، فضا، نيروي انساني و غيره صرفه جويي كرد و از طرف ديگر بازدهي ورزشكاران را نيز
افزايش داد ( 6). همچنين از طريق تمرين ذهني مي توان نوآموزان آسيب ديده يا ورزشكاراني را كه به علل ديگر
2005 ) نشان دادند كه تصويرسازي ذهني، يكي ) از تمرينات دور هستند، درگير تمرين كرد ( 24 ). گريج و هال 1
2007 ) نيز نشان دادند كه تصويرسازي ذهني مي ) از فنون بسيار مقبول روان شناسي است ( 16 ). بارو و همكاران 2
2007 ) در مقالة خود با عنوان ) تواند بسيار هنرمندانه در ورزش مورد استفاده قرار گيرد ( 7). اسميت و همكاران 3
"تصويرسازي ذهني به روش پتلپ و ورزش"، به موارد استفادة متعدد اين روش در ورزش اشاره كردند ( 12 ). در
واقع بايد گفت اين روش به ورزشكاران و مربي ورزش ابزاري مافوق تمرينات بدني و مهارتي هديه مي كند.
1994 ) به فقدان بناي ) 1996 ) ويلي 6 ) 1997 )، گوجينسكي و كولينز 5 ) برخي محققان مانند كولينز و هال 4
32 ). آنان ،14 ، تجربي و نظري تحقيقات علمي و فعاليت هاي كاربردي مرتبط با اين عنوان انتقاد كردند ( 9
ضعف هايي را در روش هاي تمرين ذهني مورد تاكيد قرار دادند كه از آن جمله خستگي هاي روحي بود. در پاسخ
1 - Gregg & Hall
2 - Barrow, M.A. et al
3 - Smith, D. Wright, C.Alisopp, A. and Westhead.H
4 - Collins & Hale
5 - Goginsky & Collins
6 - Vealey
مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ و سنتي در يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
7
2001 ) مدل "پتلپ" را گسترش دادند. اين مدل براساس يافته هاي مربوط ) به چنين انتقادهايي، هلمز و كولين 1
به علوم اعصاب است، به ويژه اين كه يافته هاي فيزيولوژيكي اعصاب، علت اصلي تصويرسازي و حركت واقعي
است. واژة اختصاري "پتلپ" مربوط به مؤلفه هاي كاربردي و مهمي است كه بايد هنگام استفاده از تصويرسازي
ذهني مورد ملاحظه قرار گيرد. مؤلفه هاي مورد نظر شامل عوامل بدني، محيطي، مهارت مورد نظر، زماني،
يادگيري، هيجان و جنبة فكري است. بايد در نظر داشت تصويرسازي ذهني مي تواند روش بسيار مؤثري در
2002 ) به اين نكته اشاره كردند كه توازن عملكرد در آرام سازي ) توازن عملكرد باشد ( 28 ). هولمز و كولين 2
بدني مؤثر نيست و حتي به نظر مي رسد كه كاملاً با حالت بدني اجراي ورزشكاران مغايرت داشته باشد. به نظر
آنها تصويرسازي ذهني زماني مؤثرتر است كه تمام حواس درگير باشند و احساسات جنبشي در خلال اجراهاي
واقعي مهارت تجربه شود ( 19 ). مؤلفه هاي بدني اين مدل مربوط به واكنش هاي بدني ورزشكاران در موقعيت
2001 ) ادعا مي كنند، ) هاي ورزشي است. برخي دانشمندان علم روان شناسي ورزشي مانند ويليامز و هريس 3
.( اگر ورزشكاران در موقعيت آرام و راحتي قرار گيرند، به بهترين نحو قادرند مهارت يا حركت را تجسم كنند ( 36
به هر حال در بيشتر بررسي هاي مربوط به تصويرسازي ذهني، ارتباط معني داري بين استفاده از آرامش و
15 ). مؤلفة محيطي اين مدل به محيط فيزيكي اشاره دارد كه ، سودمندي آن در تجسم وجود نداشت ( 10
تصويرسازي ذهني در آن صورت مي گيرد، براي به دست آوردن تصوير حركت، محيطي كه تصور مي شود، بايد
شبيه به محيطي واقعي باشد. براي مثال بازيكن راگبي بايد تمرين ذهني را در زمان ايستادن روي چمن انجام
دهد. اگر تهية محيط مشابه ممكن نيست، از تصاوير محل و نوارهاي صوتي صداي جمعيت مي توان استفاده كرد.
در صورت استفاده از ساختار الگوي تصويرسازي ذهني، بايد شامل توصيفاتي از واكنش افراد به محيط و متفاوت
با توصيفات محرك محيطي باشد ( 30 ). مؤلفة مربوط به تكليف (مهارت مورد نظر) عامل مهمي است، همان طور
كه مهارتي تصور و تجسم شده بايد با مهارتي كه در واقعيت مي بايست انجام گيرد، متناسب باشد. براي
تصويرسازي ذهني كاربردي، فرايندي كه به آن "آموزش پاسخ" مي گويند، بايد صورت پذيرد ( 20 ). اين فرايند
شامل تمركز شركت كننده بر روي پاسخ هاي محيط واقعي با استفاده از فراخواني و تقويت گزارش هاي
1 - Holmes & Collins
2 - Holmes & Collins
3 - Williams & Harris
8 نشرية رشد و يادگيري حركتي- ورزشي ، شمارة 6، پاييز و زمستان 1389
فيزيولوژيكي و رفتاري در محيط اجراي مهارت است كه تاكيد بر تعيين جهت به سمت تصويرسازي ذهني مؤثر
است.
برخي محققان از استفاده از تصويرسازي ذهني در حركت آهسته دفاع مي كنند، زيرا در اين حالت عمل را به
صورت كامل مشاهده مي كنند ( 35 ). به هر حال زمان بندي دقيق، اغلب در موقعيت هاي مربوط به بازي واقعي
و اجراي فعاليت هاي خاص بسيار مهم است. مؤلفة يادگيري اين مدل به انطباق ميزان تصويرسازي ذهني در
ارتباط با مرحلة يادگيري اشاره دارد. سطح مهارت اجراكننده از ابتداي مرحلة شناختي تا مرحلة خودكاري،
نمايش حركتي و پاسخ هاي اعضا تغيير خواهد كرد، ازاين رو ميزان تصويرسازي ذهني بايد به درستي اصلاح
شود. براي مثال شخص اجراكننده در ابتدا بايد به آن حركت تا حد زيادي فكر كند، بنابراين تمرين ذهني بسيار
بر روش هاي صحيح تأكيد مي كند. اگر چه وقتي اجراي مهارت خودكار شود، اجراكننده مجبور نيست زياد در
مورد اين روش فكر كند و بنابراين تصويرسازي ذهني بيشتر از روش هاي خاص بر احساس اين حركت تأكيد
دارد. هيجان به منظور اجراي بهينة مهارت لازم و ضروري است. مؤلفة هيجان به حلقة مفقود شده در انجام
فعاليت ورزشي اشاره مي كند ( 8). براي دسترسي به توازن عملكرد طبيعي، ورزشكار بايد هيجان ها و انگيزش
هاي مرتبط با انجام فعاليت را تجربه كند. اين موضوع با نظرهاي لانگ 1 كاتبرت، ورانا و برادلي 2 هماهنگ است
11 ). آنان گنجاندن واكنش هاي هيجاني اجرا كننده ها را در تصويرسازي ذهني پيشنهاد مي كنند. براي ،21)
مثال تحريك احساسات اجراكننده در طول مدت اجرا بايد بخش مهمي از تجربة تصويرسازي ذهني شود. البته
اين كار بايد با احتياط صورت گيرد تا هيجاناتي كه در اين تصويرسازي احساس مي شود، مثبت باشند. افكار
منفي بايد با جايگزين كردن آنها با افكار مثبت حذف شوند. اگرچه عملكرد اصلي مدل پتلپ بهبود اجراي مهارت
است، تمركز بر هيجانات مثبت بايد افزايش اعتماد به نفس و انگيزش را به اثبات برساند. در نهايت مؤلفة جنبة
فكري به روش تصويرسازي ذهني اشاره دارد كه از ذهن مي گذرد. مطابق توازن عملكرد، تصويرسازي ذهني
دروني ترجيح داده مي شود. در واقع پژوهش هاي اخير از اين ايده كه توازن عملكرد و فعاليت مغز در تصويرسازي
ذهني دروني نسبت به تصويرسازي ذهني بيروني بيشتر است، حمايت مي كنند ( 26 ). به هر حال، در اين مطالعه
تصويرسازي ذهني بيروني شامل تصور كردن شخص ديگري در اجراي عمل است. اگرچه در بعضي تحقيقات
1 - Long
2 - Cuthbert, Vrana, & Bradley
مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ و سنتي در يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
9
گرايش به تصويرسازي ذهني بيروني در برخي مهارت ها مشاهده مي شود ( 18 ). به هر حال به ورزشكاران توصيه
مي شود از هر دو نوع تصويرسازي ذهني دروني و بيروني استفاده كنند. هرچند بيشتر اجراكنندگان ماهر قادرند
از جنبة فكري به جنبة فكري ديگر تغيير كنند ( 29 ) و با انجام دادن اين كار دو جنبه از تصويرسازي ذهني
بهينه را به خوبي به دست آورند. مؤلفة فيزيكي (بدني) مدل پتلپ با استفاده از تحقيقات اخير مورد تأكيد قرار
2003 ) تأكيد كرده اند كه اين مدل به صورت كامل آزمايش نشده است، به ) گرفته است ( 27 ). وينبرگ و گلد 1
نظر هلمز و كولين ( 2001 ) اين مدل كاملاً آزمايش شده است ( 34 ). مطابق نوشته ها، تصويرسازي ذهني به
صورت سنتي در محيطي دور از محيط واقعي فعاليت ورزشي و همچنين بدون استفاده از ابزاري كه در ميدان
ورزشي استفاده مي شود، انجام مي گرفت و اغلب توجه كمي به حس جنبشي مي شد و تأكيد اصلي بر جنبه
هاي ديداري تصويرسازي ذهني بود ( 22 ). همچنين در روش سنتي اغلب جنبة بيروني تصويرسازي ذهني مورد
تأكيد بود ( 31 ). به هرحال، اگر چه از برخي از مؤلفه هاي پتلپ در تحقيق مربوط به تصويرسازي ذهني استفاده
مي شود، به بعضي از مؤلفه ها نيز توجه كمتري مي شود كه از آن جمله عوامل فيزيكي و محيطي است
23،17 ). رايت و اسميت ( 2007 ) نيز در تحقيق خود با عنوان "بررسي تاثير تصويرسازي ذهني پتلپ روي )
.( وظايف شناختي" ، تاثير مثبت تصويرسازي ذهني به روش پتلپ را روي اين گونه فعاليت ها نشان دادند ( 38
2008 ) در تحقيق خود با عنوان "بررسي تاثير تصوير ذهني پتلپ روي عملكرد پرستاران"، ) رايت و همكاران 2
تاثير معني داري را بين عملكرد آنان در استفاده از تصويرسازي ذهني به روش پتلپ نشان دادند ( 37 ). از آنجا
كه امروزه در دنياي ورزش دور ماندن از تمرينات، لطمات جبران ناپذيري را به روحيه و مهارت ورزشكار وارد مي
كند، استفاده از بهترين شيوة استفاده از تمرينات ذهني به عنوان يكي از عوامل كسب مهارت در شرايط خاص يا
مرور تمرين به منظور افزايش اعتماد به نفس و سطح مهارت، تعيين يك روش استاندارد تمرين ذهني ضروري به
نظر مي رسد.
با توجه به احتمال زياد آسيب نوجوانان در ورزش و جلوگيري از به هرز رفتن استعدادهاي بالقوة آنان و نيز
دوري گزيدن از افت شديد آنان و كشف بهترين روش هاي تمريني، محققان درصدد گزينش مناسب ترين نوع
تصويرسازي ذهني براي ورزشكاران از طريق بررسي و مقايسة هر دو نوع تمرين ذهني برآمدند.
1 - Weinberg & Gould
2 - Wright C,. Hogard E., Eliis R., Smith D. & Kelly C.
10 نشرية رشد و يادگيري حركتي- ورزشي ، شمارة 6، پاييز و زمستان 1389
روش تحقيق
تحقيق حاضر از نوع نيمه تجربي است كه به صورت ميداني انجام مي گيرد. جامعة آماري تحقيق پسران 12
تا 14 سال بودند كه 45 نفر از آنها به طور غيرتصادفي به عنوان نمونة آماري انتخاب شدند. آزمودني ها پس از
همسان سازي از نظر ميزان توانايي ذهني و سطح آمادگي در رشتة بدمينتون به طور تصادفي به سه گروه 15
نفري تقسيم شدند كه به جز گروه كنترل دو گروه تجربي، تمرين عملي و تصويرسازي ذهني را به صورت
تركيبي انجام مي دادند. برنامة تمريني گروه اول كه تصويرسازي ذهني را به روش پتلپ انجام مي دادند، تمرين
ذهني مهارت مورد نظر و تاكيد روي مؤلفة فيزيكي پتلپ بود، همچنين به آزمودني ها آموزش داده شد تا محل و
لباس مخصوصي را كه مي بايست هنگام آزمون بپوشند، تجسم كنند. برنامة تمريني گروه دوم كه تصويرسازي
ذهني را به روش سنتي انجام مي دادند، ابتدا ريلاكسيشن و در نهايت تمرين ذهني مهارت مورد نظر بود. گروه
سوم (گروه كنترل) فقط به تمرين عملي مهارت مي پرداختند. براي جمع آوري اطلاعات از آزمون استاندارد
سرويس بدمينتون (فرنچ) استفاده شد. براي ارزيابي عملكرد نمونه ها در پايان جلسات هفتم، چهاردهم، بيست و
يكم و يك هفته بعد از آخرين تمرين (به منظور آزمون يادداري) از آزمودني ها، آزمون به عمل آمد. به منظور
تجزيه و تحليل آماري اطلاعات از آمار توصيفي و آمار استنباطي جهت معني دار بودن يا عدم معني دار بودن
اختلاف امتيازات به دست آمده توسط سه گروه استفاده شد. از آزمون تحليل واريانس يك عاملي در سه گروه
نيز براي تعيين اختلاف ميانگين داده ها و از آزمون توكي براي تعيين سطح معن يدار بودن آنها بهره گرفته شد.
نتايج و يافته هاي تحقيق
در ابتدا نتايج آزمون هاي اول، دوم و سوم و نيز آزمون يادداري در هر سه گروه بررسي شد و هما نطور كه در
جدول 1 مشاهده مي شود، در هر چهار آزمون گروه تصويرسازي ذهني پتلپ ميانگين نمره هاي بهتري نسبت به
دو گروه ديگر كسب كردند.
مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ و سنتي در يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
11
جدول 1 – ميانگين و انحراف استاندارد امتيازهاي گروه هاي مورد بررسي در آزمون هاي اول، دوم، سوم و
يادداري
آماره آزمون اول آزمون دوم آزمون سوم آزمون يادداري
M SD M SD M SD M SD گروه
55/33 ±6/91 57/73 ±6/91 53/53 ±4/49 47/27 ±5/ تصويرسازي ذهني پتلپ 54
42/27 ±4/26 43/27 ±5/35 41/53 ±6/54 34/07 ±4/ تصويرسازي ذهني سنتي 43
34/35 ±4/33 37/53 ±7/86 28/78 ±5/65 28/78 ±4/ كنترل 82
در شكل 1 نيز ميزان پيشرفت آزمودني ها طي دوره و هر سه آزمون ترسيم شده است. همان طور كه
مشاهده مي شود، سطح عملكرد هر سه گروه طي دوره افزايش پيدا كرده است.
0
10
20
30
40
50
60
آزمون يادداری آزمون سوم آزمون دوم آزمون اول
تصويرسازی ذهنی پتلپ
تصويرسازی ذهنی سنتی
گروه کنترل
شكل 1- ميانگين و ميزان پيشرفت گروه هاي مختلف در آزمون ها
12 نشرية رشد و يادگيري حركتي- ورزشي ، شمارة 6، پاييز و زمستان 1389
محاسبه شده در هر سه گروه و در چهار آزمون به F با توجه به داده هاي مشاهده شده در جدول 2، چون
است، بنابراين حداقل بين ميانگين دو گروه P<0/ بحراني جدول 2 در سطح احتمال 05 F عمل آمده، بزرگ تر از
از گروه هاي مورد بررسي تفاوت معني داري وجود دارد.
جدول 2- خلاصة تحليل واريانس يك عاملي آزمون اول، دوم، سوم و آزمون يادداري
آزمون منبع تغييرات
درجة آزادي
d.f
F F مجذور ميانگين ss مجموع مجذورات
920/600 1841/200 بين آزمودني ها 2
114/800 4821/600 درون آزمودني ها 42
44 كل آزمون اول 800 / 6662 ____
8/019
421/800 843/600 بين آزمودني ها 2
101/557 4256/400 درون آزمودني ها 42
آزمون دوم
__ 5200/000 كل 44
4/153
399/155 798/311 بين آزمودني ها 2
102/466 4303/600 درون آزمودني ها 42
آزمون سوم
___ 54470/911 كل 44
3/895
355/607 711/215 بين آزمودني ها 2
97/745 4105/300 درون آزمودني ها 42
آزمون يادداري
__ 4816/515 كل 44
3/638
3/22
در ادامه براي تعيين تفاوت معني داري بين ميانگين گروه ها از آزمون توكي استفاده شد كه اطلاعات به
دست آمده در جدول 3 نشان داده شده است :
مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ و سنتي در يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
13
جدول 3 – خلاصة اطلاعات آزمون توكي آزمون اول، دوم، سوم و آزمون يادداري
H.S.D M3 M2 M آزمون ها گروه مقايسة ميانگين 1
20/19* 10/2* _ M1=47/ اول 27
9/99* _ _ M2=34/ اول دوم 07
_ _ _ M3=28/ سوم 78
9/516
20/6* 11/00 _ M1=53/ اول 53
9/6* _ _ M2=41/ دوم دوم 53
_ _ _ M3=28/ سوم 78
8/95
20/2* 10/46* _ M1=57/ اول 73
9/74* _ _ M2=43/ سوم دوم 27
_ _ _ M3=37/ سوم 53
8/99
20/98* 9/53* _ M1=55/ اول 33
11/45* _ _ M2=42/ يادداري دوم 27
_ _ _ M3=34/ سوم 35
8/78
• در ميزان يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)، بين گروه تصويرسازي ذهني پتلپ
و گروه تصويرسازي ذهني سنتي، در هر سه مرحلة آموزش تفاوت معني داري وجود دارد.
همچنين در ميزان يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون بين گروه تصويرسازي ذهني پتلپ و
گروه كنترل، در هر سه مرحلة آموزش تفاوت معني داري مشاهده مي شود؛
• در ميزان يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون، بين گروه تصويرسازي سنتي و گروه كنترل،
در هر سه مرحلة آموزش تفاوت معن يداري مشاهده مي شود؛
• در ميزان يادداري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون، بعد از يك هفته بي تمريني، بين گروه
تصويرسازي ذهني پتلپ و گروه تصويرسازي ذهني سنتي، تفاوت معني داري وجود دارد؛
14 نشرية رشد و يادگيري حركتي- ورزشي ، شمارة 6، پاييز و زمستان 1389
• در ميزان يادداري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون، بعد از يك هفته بي تمريني، بين گروه
تصويرسازي ذهني پتلپ و گروه كنترل، تفاوت معني داري مشاهده مي شود؛
• در ميزان يادداري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون، بعد از يك هفته بي تمريني، بين گروه
تصويرسازي ذهني سنتي و گروه كنترل، تفاوت معني داري مشاهده مي شود.
بحث و نتيجه گيري
با توجه به نتايج، تمام گروه ها در ابتداي تمرين پيشرفت داشتند كه با نتايج حمايت طلب و همكاران
1386 ) همخواني دارد ( 1). اين نتيجه مي تواند قانون تواني تمرين را دال بر پيشرفت سريع در مراحل اوليه و )
كاهش در مراحل بعدي، تأييد كند. نتايج به دست آمده از اين پژوهش نشان مي دهد گروه هايي كه در تمرينات
خود از تركيب تمرين عملي و تصويرسازي ذهني استفاده كرده بودند، بعد از 21 جلسه تمرين، پيشرفت
يادگيري و ميزان يادداري آنها نسبت به گروهي كه فقط از تمرين عملي استفاده كرده بودند، افزايش يافته بود و
در تجزيه و تحليل آماري مشخص شد كه تفاوت بين ميانگين اين گروه ها، گروه اول (تصويرسازي ذهني پتلپ)
نسبت به گروه دوم (تصويرسازي ذهني سنتي) و گروه سوم (كنترل)، و گروم دوم (تصويرسازي ذهني سنتي)
،( نسبت به گروه سوم (كنترل) معني دار است، كه اين نتايج با نتايج تحقيقات دريسكل، كوپر و موران ( 1994
فلتز و لندرز ( 1983 )، ياگوئز ( 1999 )، گرج و هال ( 2005 )، بارو و همكاران ( 2007 )، اسميت و
5). براساس نتايج به ،3 ، 2007 )، مجتهدي، كاظمي ( 1375 ) و فولادي ( 1382 ) همخواني دارد ( 2 ) همكاران 1
دست آمده، در مرحلة اول آموزش بين گروهي كه تمرين ذهني و تمرين عملي انجام مي دادند، با گروه تمرين
25 )، ريس برگ و راگز )(1980) عملي به تنهايي تفاوت معني داري مشاهده شد كه با نتايج ميناس 2
1979 )، كه معتقد بودند تصويرپردازي ذهني موجب ارتقاي يادگيري در مراحل اوليه مي شود، همخواني ) داله 3
دارد. با توجه به اينكه هر دو گروه تجربي تحقيق از تركيب تمرين عملي و تصويرسازي ذهني استفاده كرده اند،
اما ميانگين گروه تصويرسازي ذهني به روش پتلپ نسبت به گروهي كه تصويرسازي ذهني به روش سنتي انجام
داده اند، بيشتر است و بين ميانگين هاي دو گروه تفاوت معني داري وجود دارد. اين يافته با نتايج تحقيقات پوتر و
1 - Smith & et al
2 - Minus
3 - Rice berg & Roagz dalea
مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ و سنتي در يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
15
2001 ) همخواني دارد. اين نتايج از مدل ) 2007 ) و هولمز و كولينز 3 ) 2004 )، اسميت و همكاران 2 ) همكاران 1
تصويرسازي ذهني به روش پتلپ حمايت مي كند و فايدة مدل پتلپ به گروه سني خاص و سطح تجربه يا
تكاليف ورزشي محدود نمي شود ( 24 ). شايد يكي از عوامل برتري اين تصويرسازي را بتوان در همسان سازي
ذهن و نحوة رقابتي دانست كه با استفاده از تمامي جزييات فرد را وادار مي كند خود را در محيط واقعي تمرين
تصور كند. بنابراين مطالعات نشان مي دهد كه مدل پتلپ مؤثرتر از روش هاي سنتي تصويرسازي ذهني است.
همچنين اگر چه عناصر متفاوت مدل پتلپ به صورت انفرادي مهم اند، هرچه اين عناصر بيشتر باشد، تصويرسازي
ذهني مؤثرتر مي شود. در نهايت بايد به تاثير تصويرذهني در يادگيري مهارت هاي ورزشي اذعان كرد و رويكرد
جديدي را در اين عرصه باز كرد تا مربيان ورزشي با آشنايي هر چه بيشتر با تصويرذهني به روش پتلپ در
توسعه و تكامل ورزش مؤثر باشند. البته بايد گفت كه تمام شيوه هاي تمرين ذهني مفيد است و موجب تبحر
حركتي ورزشكاران مي شود. انتظار مي رود مربيان آموزشي نوجوانان بتوانند در شرايط مساعد روش تصويرسازي
بهتر را به نوآموزان خود ياد دهند. در سطوح بالاتر نيز پيشنهاد مي شود تا با تعيين بهترين شيوة تمرينات ذهني
و آشناسازي مربيان و ورزشكاران در شرايط مقتضي، شاهد بهترين عملكرد ناشي از تمرينات ذهني باشيم.
خذ Ĥ منابع و م
1.حمايت طلب، رسول. شيخ، محمود. موحدي، احمدرضا. اسد، محمدرضا. ( 1386 ). "تاثير تقدم و تاخر
تمرين ذهني بر يادگيري يك مهارت ادراكي – حركتي با تاكيد بر تصويرسازي دروني و بيروني". نشرية پژوهش
در علوم ورزشي، شمارة نوزدهم.
2. فولادي، پژمان. ( 1382 ). "بررسي تاثير تمرين ذهني بر يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)".
پايان نامة كارشناسي ارشد، دانشگاه آزاد اسلامي واحد خوراسگان.
1 - Potter & et al
2 - Smith & et al
3 - Holmes & Collins
16 نشرية رشد و يادگيري حركتي- ورزشي ، شمارة 6، پاييز و زمستان 1389
3. كاظمي، كيوان. ( 1375 ). "بررسي تاثير تمرين ذهني يادگيري كاتا در ورزش كاراته بر كاراته كاي كمربند
18 سالة باشگاه هاي كاراتة شيتوريو اصفهان". پايان نامة كارشناسي ارشد، دانشكدة تربيت -25 ( سياه (دان 1و 2
بدني دانشگاه تهران.
4. كريستينا، رود. كوكورس ( 1375 ). "آموزش مهارت هاي ورزشي (راهنمايي مربيان)". ترجمة محمدتقي
اقدسي، چاپ اول، دانشگاه تبريز.
5. مجتهدي، حسين. ( 1379 ). "آزمون هاي ورزشي". ادارة كل تربيت بدني وزارت آموزش و پرورش. تهران.
6. وينتر، گ. ك، مارتين. ( 1992 ). "راهنماي عملي روان شناسي ورزش". ترجمة محمدكاظم واعظ موسوي.
كميتة ملي المپيك. چاپ اول. تهران.
7. Barrow, M, A. Weigand, D,A., Thomas , S. Hemmings, B.and Walley, M.
(2007). "Elite and novice athletes' imagery use in open and closed sports". Journal
of Applied Sport Psychology, 19; PP:93-104.
8.Botterill, C. (1997). "The role of emotion in sport performance : The missing
link?" Journal of Applied Sport Psychology, 9 , P:12.
9. Collins, D., & Hale, B.D. (1997). "Getting closer … but still no cigar!"
Comments on bakker, Boschker and chung (1996). Journal of Sport and Exercise
Psychology, 19; PP:207-212.
10.Conroy, D.E. (1997). "Atest of the utility of alpha chamber technology and
imagery training for enhacing decision making in tennis". Unpublished masters
dissertation. Chapel Hill, NC: University of North Carolina.
11. Cuthbert,B. N. Vrana, S.R., & Bradley , M.M. (1991). "Imagery : Function
and physiology. "In J. R Jennings, P.R. Ackles & M.G.H. Coles (Eds.), Advances in
psychophysiology 4, (PP:1-42). London : Jessica kingsley Publishers.
12. Dave Smith, Caroline wright, Amy Alisopp, and Hayley Westhead. (2007).
"It's all in the mind: petlep-Based imagery and sports performance". Journal of
Applied Sport Psychology, 19;PP:80-92.
مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ و سنتي در يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
17
13. Edgar, T.(2001). "Mental practice strategies of elite track & field athletes."
Psychology, Volume 1.Issu 2.PP 244-225..
14.Goginsky, A.M., & Collins, D.(1996). "Research design and mental
practice". Journal of Sports Sciences, 14; PP:381-392.
15.Gray, J.J., Haring, M.J., Banks, M.N. (1984). "Mental rehearsal for sport
performance: Exploeing the relaxation-imagery paradigm". Journal of sport
Behavior, 7, PP:68-78.
16.Gregg, M & Hall, C. (2005). "The imagery ability, imagery use and
performance relationship". Sport Psychologist, 2005/19/93-99. Human Kinetics
Publisher, Inc.
17. Grouios, G. (1992). "Mental practice: A review". Journal of Sport Behavior,
15, PP:42-59.
18. Hardy, L., & Callow , N. (1999). "Efficacy of external and internal visual
imagery perspectives for the enhancement of performance on tasks in which from is
important". Journal of Sport and Exercise Psychology, 21; PP:95-115.
19.Holmes, P.S., & Collins, D. J. (2001). "The petlep approach to motor
imagery: Afunctional equivalence model for sport psychologists". Journal of
Applied Sport Psychology, 13; PP:60-83.
20.Lang, P. J., Kozak, M.J., Miller, G. A., Levin, D. A., & Mclean, A. (1980).
"Emotional imagery : Conceptual structure and pattern of somato-visceral
response". Psychophysiology, 17, PP:179-192.
21.Lang, P.J. (1985). "The cognitive psychophysiology of emotion : Fear and
anxiety". In a.H. Tuma & J.D . Maser (Eds), Anxiety and the anxiety disorder
(PP:131-170). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
22. Lee, A.B., & Hewitt, J. (1987). "Using visual imagery in a floatation tank to
improve gymnastic performance and reduce physical symptoms". International
Journal of sport Psychology, 18(3); PP:223-230.
18 نشرية رشد و يادگيري حركتي- ورزشي ، شمارة 6، پاييز و زمستان 1389
23. Lejeune, M.,Decker, C.,& Sanckez, X. (1994). "Mental rehearsal in table
tennis performance". Perceptual and Motor skills, 79; PP:627-641.
24.M.Driediger, C. Hall & N. Callow.(2006). "Imagery use by injured athletics:
A qualitative analysis" . Journal of sport science; 24(3); PP:261-271.
25. Minus, S.C. (1980). "Acquistion of motor skill following guidal mental and
physical practis". Journal of Human Movement studi, 6; PP:127-141.
26.Ruby, P., & Decety, J. (2001). "Effect of subjects perspective talking during
simulation of action : A PET Investigation of agency". Nature Neuroscience , 4,
PP:546-550.
27. Smith, D. & Collins, D. (2004). "Mental practice, motor performance and
the late CNV." Journal of Sportand Exercise Psychology, 26, PP:412-426.
28.Smith, D., & Holmes, P. (2004). "The effect of imagery modality on golf
putting performance". Journal of Sport and Exercise Psychology, 26; PP:385-395.
29. Smith, D., Collins, D., & Hale , B. (1998). "Imagery perspectives and karate
performance". Journal of Sports Sciences, 16, PP:103-104.
30.Smith, D., Holmes,P.Whitemore, L., Collins, D., & Devonport, T. (2001).
"The effect of theoreticallybased imagery scripts on hockey penalty flick
performance". Journal of Sport Behavior, 24, PP:408-419.
31. Tenenbum, G., Bar-Eli, M.,Hoffman, J.R., Jablonovski, R., Sade, S., &
shitrit, D. (1995). "The effect of cognitive and somatic psyching-up techniques on
isokinetic leg strength performance". Journal of Strength and Conditioning
Research, 9, PP:3-7.
32.Vealey, R.S. (1994). "Current status and prominent issues in sport
psychology interventions". Medicine and Science in Sport and Exercise, 26;
PP:495-502.
33. Vealey, R.S.,& Greenleaf, C.A. (2001). "Seeing is believing : Understanding
and using imagery in sport". In J.M.Williams (Ed), Applied Sport Psychology:
مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ و سنتي در يادگيري مهارت سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
19
Personal growth to peak performance. Mountatin View, CA: Mayfield Publishing
Company.
34. Weinberg, R. S.& Gould, D. (2003). "Foundations of sport and exercise
psychology (3rd ed.)". Champaign, IL: Human Kinetics.
35.Whetstone, T.S. (1995). "Enhancing psychomotor skill development through
the use of mental practice". Journal of Industrial Teacher Education, 32, Retrieved
November 15, 2004, from http:// scholar. Lib. Vt. Edu/ ejournals/ JITE / v32n4/
whetstone. Html.
36.Williams, J.M., & Harris, D.V. (2001). "Relaxation and energizing
techniques for regulation of arousal". In J.M.Williams (Ed). Applied Sport
Psycholgoy: Personal growth to peak performance (4th ed., PP:229-246). London :
Mayfield Publishing Co.
37. Wright C., Hogard. E., Ellis R., Smith D. & Kelly c.(2008). "Effect of
PETTLEP imagery training on performance of nursing skills : Pilot Study".
Journal of Advanced Nursing 63(3); PP:259-265.
38. Wright C.J. Smith. D.K. (2007). "The effect of a short-term PETTLEP
imagery intervention on a cognitive task". Journal of Imagery Research in Sport
and Physical Activity Volume 2, Issue 1 2007 Article 1.رشد و يادگيري حركتي – ورزشي ، پاييز و زمستان 1389
5 - شمارة 6  ص ص : 19
88 / 08 / تاريخ دريافت : 30
90 / 03 / تاريخ تصويب : 25
مقايسة روش تصويرسازي ذهني پتلپ و سنتي در يادگيري مهارت
سرويس كوتاه بدمينتون (بك هند)
2.. محسن افروزه - 1.. محمدصادق افروزه 1
1. دانشجوي دكتري دانشگاه تربيت معلم تهران، 2. كارشناس ارشد دانشگاه آزاد اسلالامي واحد جهرم

تأثير شور و اشتياق به فعاليت بر پرخاشگري كارات هكاران نخبه

مقدمه: در سال هاي اخير تحقيق در حوزه روانشناسي مثبت، بيشتر بر عوامل موثر بر ارزشمندي زندگي تاكيد داشته است. يكي از
اين عوامل، شور و اشتياق به فعاليت است. شور و اشتياق به عنوان تمايل قوي فرد به فعاليتي كه دوست دارد، تعريف مي شود و
به دو نوع سازگار و وسواسي تقسيم مي شود( 1). اين دو نوع شور و اشتياق به وسيله روش هاي دروني سازي فعاليت (خودمختار
يا كنترل شده) در هويت فرد مشخص مي شود. دروني سازي خودمختار نشان دهنده شور و اشتياق سازگار است كه باعث مي
شود فرد فعاليت را به عنوان جنبه مهم بپذيرد و به صورت داوطلبانه در تمرين شركت مي كند. دروني سازي كنترل شده نشان
دهنده شور و اشتياق وسواسي است. اين افراد از فعاليت لذت مي برند و به آن ارزش قائل هستند ولي شركت در فعاليت را به
عنوان مسئوليت در نظر مي گيرند. از طرف ديگر پرخاشگري از مه مترين مشكلات در ورزش، به خصوص در رشته هاي رزمي
مي باشد. يكي از بح ثهاي اساسي در تبيين پرخاشگري شناسايي عوامل مؤثر بر اين رفتار است( 2). با توجه به اينكه شور و
اشتياق به فعاليت مي تواند به عنوان يكي از عوامل روانشناختي مؤثر بر پرخاشگري ورزشكاران رشته هاي رزمي مطرح باشد لذا
هدف از اين پژوهش، بررسي تأثير شور و اشتياق سازگار و وسواسي بر پرخاشگري كاراته كاران نخبه استان آذربايجان شرقي بود.
18 ) و داراي /02± 3/ روش تحقيق: نوع تحقيق علي- مقايسه اي و آزمودني هاي تحقيق را 98 كاراته كار مرد با ميانگين سني ( 01
كمربند مشكي تشكيل مي دادند كه با استفاده از نمونه گيري در دسترس انتخاب شدند. ابزار اندازه گيري تحقيق پرسشنامه شور و
اشتياق به فعاليت والرند( 2003 ) بود كه آيتم هاي آن براي سنجش شور و اشتياق در كاراته كاران سازگار شده است. همچنين از
پرسشنامه پرخاشگري ورزشي وال و گروبر ( 1986 ) براي سنجش پرخاشگري استفاده شد. پايايي پرسش نامه ها از طريق آلفاي
به دست آمد. α =0/ و پرسش نامه پرخاشگري 78 α =0/ كرونباخ تعيين شد كه براي پرسش نامه شور و اشتياق 81
نتايج: براي تعيين افراد پرشور، از سه معيار شور و اشتياق يعني ارزش به رشته ورزشي كاراته، صرف زمان و دوست داشتن
كاراته استفاده شد و كاراته كاراني كه در مجموع اين سه آيتم، در مقياس 7 ارزشي ليكرت، امتياز 4 يا بالاتر گرفتند جزء كاراته كاران
پرشور قرار گرفتند كه از بين آن ها 44 نفر شور سازگار و 47 نفر شور وسواسي داشتند. 7 آزمودني بدون شور و اشتياق از تحقيق
استفاده شد (جدول 1). نتايج نشان داد كاراته كاران با α =0/ مستقل در سطح 05 t حذف شدند. براي تجزيه و تحليل داده ها از
شور وسواسي در پرخاشگري نسبت به كاراته كاران با شور سازگار نمره بيشتري گرفتند.
مجموعه مقالات اولين همايش ملي علم و كاراته ، اول تا سوم آبان 1390 دانشگاه تبريز
t جدول شماره 1. نتايج آزمون
آزمون لون
df T
اختلاف
ميانگين
sig
sig F
برابري واريانس ها
عدم برابري واريانس ها
6.805 0.33 0.958
6.839
89
88.373
0.531
0.531
0.001*
0.001*
معني دار است. p< 0 / *در سطح 05
بحث و نتيجه گيري: نتايج نشان داد اختلاف معني داري در پرخاشگري كارات هكاران با شور وسواسي و كاراته كاران با شور سازگار
وجود دارد كه با نتايج دوناهو و همكاران ( 2009 ) در بسكتبال و ريپ و والرند ( 2007 ) در محيط كاري و فليپس و همكاران (زير
چاپ) در رانندگي همسو است( 5،4،3 ). بنابرين زماني كه فرد شور و شوق بيش از اندازه (وسواسي) به فعاليت خود داشته باشد،
فرد را در خطر بروز واكنش هاي دفاعي قرار مي دهد و در نتيجه در صورت نياز رفتار پرخاشگرانه نشان م يدهد. در صورتي كه
هدف اصلي ورزشكار با شور و اشتياق سازگار به جاي تمركز بر نتيجه عمل، انجام دادن تكليف بصورت ماهرانه است( 3). در كل
چنين به نظر مي رسد باورهاي كارات هكاران بر عملكردشان تأثير مي گذارد. بنابراين كسب آمادگي رواني مناسب از طريق تعديل و
بهبود برخي از فاكتورهاي رواني با برنامه ريزي صحيح در طي جلسات تمريني ضروري به نظر مي رسد.اكبر قوامي 1 ، دكتر محمد تقي اقدسي 2، حسين برهاني 3، بهنام ملكي 4
1و 3و 4 .كارشناسي ارشد رفتار حركتي دانشگاه اروميه، 2. دانشيار دانشگاه تبريز
منابع:
1.Vallerand, R. J., & Houlfort, N. (2003). Passion at work: toward a new conceptualization. In D. Skarlicki, S.
Gilliland, & D. Steiner (Eds.), Emerging perspectives of values in organizations. Social issues in management, Vol.
3 (pp. 175–204). Greenwich, CT: Information Age Publishing
. 2.آنشل.ام.اچ، ( 1984 ). روانشناسي ورزش از تئوري تا عمل. ترجمه علي اصغر مسدد، انتشارات اطلاعات.ص 242
3.Donahue. E G, Rip. B, Vallerand. RJ(2009). When winning is everything: On passion, identity, and aggression in
sport. Psychology of Sport and Exercise 10 . 526–534.
4.Rip, B. & Vallerand, R. J. (2007). Passion for sovereignty: harmonious and obsessive passion in the political
arena. Unpublished manuscript.
5.Philippe, F. L., Vallerand, R. J., Richer, I., Vallie` res, E., & Bergeron, J.( in press). Passion for driving and
aggressive driving behavior: a look at their relationship. Journal of Applied Social Psychology.

مقايسه شاخص هاي روان شناختي استعداديابي در كاراته

مقدمه: موفقيت و يا شكست در ميادين ورزشي بستگي به عوامل زيادي دارد. يكي از عواملي كه نم يتوان آن را خارج از
چارچوب ويژگي هاي شخصيتي قرار داد، هويت جنسي مي باشد كه بازتاب احساس مردانگي يا زنانگي فرد است. تحقيقات متنوع
و مختلف نشان دادند كه بيشتر جنب ههاي زنانگي و مردانگي در حقيقت اكتسابي هستند.( 1) حضور در ميادين ورزشي يكي ديگر
از جنجالي ترين محيط هاي مؤثر در نقش يابي جنسيتي است و امروزه بحث اساسي در ورزش هاي مختلف اين است كه آيا
جنگجويي و رقابت طلبي و خشن بودن و ... كه از آن ها (مرد) تداعي م يشود و يا خصوصياتي مانند ظرافت و طبع لطيف بودن و
... كه از آن ها (زن) و (زنانگي) استنباط مي شود، ويژگي هاي مطلق و ماندگار مرتبط با جنسيت هستند و يا چنين نيست و هر
كسي چه مرد و چه زن مي تواند داراي اين چنين خصوصياتي باشد يا نباشد!( 3). در كاراته همانند اغلب ورزش ها شاخصه هايي كه
بيشتر مورد توجه قرار مي گيرند عبارتند از رقابت پذيري، استقامت، حس تهاجم و . . . ارزش هايي كه به طور معمول در
ن هاي غير رزمي مرد محور م يباشند. بعلاوه از ديدگاه تاريخي به دست آوردن اين قابلي تها براي يك زن غير زنانه تلقي مي Ĥ سازم
شود. كاراته نقش مهمي را در روند مردانه شدن يك اجتماع ايفا م يكند كه در آن يك پسر به مرد تبديل مي شود. كليشه معروفي
وجود دارد كه م يگويد فوتبال و كاراته ورزشي كاملاً مردانه است.( 4) دختراني كه ورزش هاي سنتي مردانه را بازي مي كنند اغلب
ضعيف و كم » يا « زنانه » خوانده مي شوند، حال آنكه پسران كه ورزش هاي سنتي زنانه را بازي مي كنند اغلب « خشن » يا « مردانه »
خطاب مي شوند.( 5) يك مطالعه مقدماتي در يك ورزش تماسي صورت گرفت كه ورزش تماسي مورد آزمون در اين « رو
30 دقيقه مصاحبه شد. بطور تعجب - مطالعه، راگبي بود. با پنج بازيكن راگبي زن در جنوب غربي آنتاريو در كانادا به مدت 90
آوري، ورزشكاران زن تعاريف مجزايي از ورزش و بازي، بازي كردن داشتند و اولين موانع را بعنوان انگيزه جهت ادامه دادن بازي
راگبي دريافت داشتند. اين زنان با هنجارهاي اجتماعي، كه به آن ها اجازه شركت در ورزش تماسي، قلمرو يك مرد، را نمي دهد،
مي جنگند( 9). هوئيس و همكاران ( 2008 ) ادراك ورزشكاران دختر را نسبت به هويت ورزشي مورد بررسي قرار دادند. بر اساس
يافته هاي آنان، دختران ورزشكار شركت كننده در ورزش هاي رقابتي افرادي با هويت مردانه در نظر گرفته شدند.( 8) لئونارد 1
2008 ) در مقاله زنان و مردان در ورزش هاي غير سنتي (امروزي) بيان كرد: دختراني كه در ورزش هاي سنتي مردانه بازي مي كنند )
اغلب مردانه يا خشن اند، در حاليكه پسراني كه در ورزش هاي زنانه سنتي شركت مي كنند اغلب دخترانه و ضعيف و كم رو
خطاب مي شوند.( 8). لذا با توجه به اهميت آشنايي مربيان و مشاوران ورزشي و كميت ههاي استعداديابي كشور با ويژگي ها و
صفات شخصيتي و تأثير آن در انتخاب رشته ورزشي مناسب، در اين پژوهش برآنيم تا به مقايسه صفات زنانگي و مردانگي در
ورزشكاران زن و مرد رشته ورزشي كاراته بپردازيم.
1- leonard
مجموعه مقالات اولين همايش ملي علم و كاراته ، اول تا سوم آبان 1390 دانشگاه تبريز
روش تحقيق: اين پژوهش به روش توصيفي از نوع همبستگي و كاربردي مي باشد. جامعه آماري تمام ورزشكاران زن و مرد رشته
ورزشي كاراته 16 سال به بالايي است كه حداقل يك بار در مسابقات استاني شركت نموده اند. تعداد 90 نفر زن و مرد به روش
تصادفي خوشه اي با استفاده از فرمول كوكران انتخاب شدند. با توجه به اهداف پژوهش و ماهيت آن از پرسشنامه زنانگي –
مردانگي آيزنك كه شامل 31 سوال مي باشد، استفاده شد. اعتبار و پايابي اين پرسشنامه از طريق آزمون - باز آزمون با ضريب
0 به دست آمده است. براي توصيف اطلاعات جمع آوري شده از آمار / 0 و زنانگي 82 / 0 و ضمناً پايايي مردانگي 80 / پايايي 81
0 استفاده / جهت تاييد يا رد فرض با آلفاي 05 ، t‐student وanova توصيفي و براي تجزيه و تحليل هاي آماري از آزمو نهاي
شد.
يافته هاي تحقيق:
(n= و مردان كاراته كا ( 45 (n= جدول 1 . داده هاي توصيفي صفات مردانگي و زنانگي بين زنان ( 45
مستقل براي مقايسه نمره هاي صفات مردانگي و زنانگي بين زنان و مردان كاراته كا t جدول 2. آزمون
سطح معني داري t جنسيت درجه آزادي آزمون لوين براي برابري واريانسها آماره
مردانگي و زنانگي
88
0/069 1/ سطح معني داري 8 F
0/069 1/8 0/16 1/9
17 كه طبق معيار / 18 و مردان كاراته 17 / طبق اطلاعات جدول ( 1و 2) ميانگين صفات مردانگي و زنانگي در بين زنان كاراته 11
به دست آمده است. نتيجه مي شود كه تفاوت دو گروه به سمت مردانگي است و معني دار p=0/ با سطح معني داري 069 t =1/8
نيست يعني بين صفات مردانگي و زنانگي مردان و زنان كاراته تفاوتي وجود ندارد.
بحث و نتيجه گيري: نتايج پژوهش حاضر نشان مي دهد كه ميزان صفات مردانگي ورزشكاران زن و مرد در رشته ورزشي كاراته
بيشتر است. يا به عبارت ديگر مي توان گفت كه زنان و مرداني كه در ورزش هايي كه از ديد جامعه مردانه انگاشته مي شوند
شركت مي كنند داراي صفات مردانه مي باشند. اين نتايج با يافته هاي اسكرودر و همكارش ( 1999 )، ميلر و لوي ( 1999 )، هالند
وآندره ( 1995 ) و لئونارد( 2008 ) كه معتقدند، دختراني كه در ورز شهاي سنتي مردانه بازي مي كنند اغلب مردانه يا خشن اند.
وهوئيس و همكاران ( 2008 ) اذعان كرده اند؛ دختران ورزشكار شركت كننده در ورز شهاي رقابتي افرادي با هويت مردانه در نظر
جنسيت مشاركت كنندگان ميانگين انحراف معيار
2/7 18/ مردانگي و زنانگي زنان كاراته 11
2/06 17/ مردان كاراته 17
مجموعه مقالات اولين همايش ملي علم و كاراته ، اول تا سوم آبان 1390 دانشگاه تبريز
گرفته شدند، همسويي دارد اما نتايج تحقيق با يافته هاي فالو ( 2006 ) كه زنان را با وجود مشاركت در ورزش هاي خشن همچنان
زنانه مي داند، و همچنين با يافته هاي خمسه( 1383 ) و ظهره وند( 1383 ) كه متعتقدند تفاوت بين طرحواره هاي ذهني زنانه و مردانه
در اين گروه معنادار است، مغايرت دارد. در مجموع، مي توان نتيجه گرفت كه شخصيت غير از آنچه كه مورد بحث وبررسي قرار
گرفت، مي تواند تحت عواملي همچون محيط(محيط خانواده، ورزش، جامعه، مدرسه ونوع ماهيت ورزش و . . .) وراثت، جنسيت
و . . . قرار گيرد. همانطوري كه گوردون آلپورت ( 1967 ) اعتقاد دارد؛ شخصيت همواره در حال تغيير و مركب از جسم و ذهن
است و تمامي رفتارها و افكارها را تعيين مي كند. ( 7و 10 ) در پايان پيشنهاد مي شود مربيان و مشاوران ورزشي و خانواده ها، همواره
ويژگي هاي شخصيتي (زنانگي - مردانگي) را به عنوان يك سازه مهم رواني – اجتماعي مورد توجه قرار داده و در فرايند هدايت
استعدادهاي ورزشي آن را مد نظر قرار دهند. هم چنين در فرايند استعداديابي افرادي كه بيشترين امتياز صفات زنانگي و مردانگي
را كسب مي نمايند بهتر است به سمت رشته ورزشي كاراته بدون در نظر گرفتن جنسيت آنان هدايت شوند.
منابع
دانشگاه شهيد چمران اهواز، دانشكده روانشناسي .« جنسيت: مرد يا زن بودن از جنبه هاي مهم و سرنوشت ساز هويت و خود » .( 1.بذرافكن، حسام. ( 1388
صنعتي سازماني.
. ترجمه؛ آرش رستگارزاده و عباس نراقي، ( 1388 ). ماهنامه اطلاعات حكمت و معرفت. شماره 41 .« فوتبال ملي ». 2.دوك، ويك و كرولي، ليز
. روزنامه ابتكار، ايران سلامت، شماره 123 .« بررسي علل گرايش دختران به رفتارهاي مردانه » ( 3.معتمدي، سيد هادي،( 1388
. شماره 26 .« روانشناسي شخصيت » ، 4.مجله رشد، ( 1389 ) جامعه و علوم اجتماعي، روانشناسي
5.Brooke Leonard;( 2008). Men and Women in Non – Traditional sports. School of Education, ACU National.
پايان نامه .« مقايسه خود پنداره بدني و برخي از ويژگي هاي شخصيتي دختران ورزشكار در ورزش هاي تماسي و غير تماسي » .( 6.آزادي، آزاده. ( 1387
كارشناسي ارشد، دانشگاه تهران.
.« مقايسه ويژگي هاي شخصيتي ورزشكاران كوهنوردي با ورزشكاران رشته هاي منتخب انفرادي و گروه ياستان آذربايجان شرقي » .( 7.ناصري، حميد( 1387
پايان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه آزاد اسلامي كرج.
پايان نامه .« مقايسه نقش جنسيتي (زنانگي و مردانگي) و رضايت از جنس در فوتساليست ها و واليباليست هاي ماهر و مبتدي ».( 8.خالقي، مريم.( 1389
كارشناسي ارشد، دانشگاه آزاد مشهد.
9.Follo, G. (2006). Women in contact sport: Starting to hear their voice. American Sociological Association,
Quebec, Canada.
تبريز. جامعه پژوه. دانيال. « رويكرد نوين در ارزيابي شخصيت » .( 10 .گروسي فرشي، ميرتقي.( دكتر محمد تقي اقدسي 1، دكتر معصومه شجاعي 2، ليلا زماني 3
1.دانشيار دانشگاه تبريز ، 2. دانشيار دانشگاه الزهرا، 3. كارشناس ارشد تربيت بدني1380

منابع استرس در ورزشكاران و مربيان كاراته و شيوه هاي مقابله با آن

استرس در ورزش گريز ناپذير است و مشاركت در ورزشهاي رقابتي مختلف، خصوصاً ورزش قهرماني، با استرسهاي شديد
جسماني، رواني و هيجاني همراه است ( 1). به همين علت عملكرد و موفقيت هر ورزشكار تحت تأثير عوامل استرسزاي فردي و
محيطي قرار ميگيرد ( 2،3 ). بنابراين كليه روان شناسان ورزشي، آمادگي رواني را بخش مهمي از آمادگي كلي ورزشكاران تلقي
مينمايند ( 4) و در ارزيابي آمادگي رواني ورزشكاران نيز اعتماد به نفس و اضطراب دو مقوله بسيار مهم ميباشند ( 7،6،5 ). تمرين
و مسابقه در سطوح بالا نيازمند حفظ تمركز كامل بر اهداف و نيز مراحلي است كه ورزشكار را در رسيدن به آن ياري ميكند.
هنگامي كه عدم تمركز ناشي از استرس باعث انحراف ورزشكار از اهداف عملكردي ميشود، بايد به سرعت و با مهارت هاي قوي
روان شناختي دوباره به شرايط مسابقه يا تمرين بازگردد. يكي از اين مهارت هاي مهم، شيوههاي مقابله با استرس 1 است ( 8)؛ به
طوري كه آموزش اين مهارت ها بخشي از برنامه آمادگي ورزشكاران را تشكيل ميدهد ( 9). در مدلهاي نظري مختلف، شيوههاي
مقابله با استرس بسيار زيادي معرفي شده است ( 2،3،10 ). در يكي از آخرين نظريهها در اين زمينه، يو 2 پژوهشگر كرهاي در سال
2000 سبكهاي مقابله با استرس را به 4 گروه مسئلهمدار 3، هيجانمدار 4، اجتنابي 5 و شهودي 6 تقسيمبندي كرده است. در اين مدل،
سبك شهودي براي فرهنگ كشورهاي آسيايي و مشرق زمين تناسب زيادي دارد؛ به طور كلي اين سبكها همان عكسالعملهاي
فرد در رويارويي با عامل استرسزا ميباشد ( 11 ). افلاطوني ( 1380 )، حسينينيا ( 1386 ) و توكلي ( 1387 ) گزارش كردند
ورزشكاران بيشتر از روش مسئلهمدار و كمتر از روش مقابله اجتنابي استفاده ميكنند ( 14،13،12 ). بنابر آنچه كه اشاره شد در اين
مقاله بر آنيم تا ضمن بررسي دقيق سبك هاي مقابله با استرس در بين ورزشكاران موارد كاربرد هريك از سبك ها را نيز بر اساس
ويزگيهاي شخصيتي افراد بررسي نموده و جايگاه كادر مربيگري در اين فرايند را نيز مورد كنكاش قرار دهيم. هم چنين علل و
عوامل بروز اضطراب و استرس و نشانگان آن در محيط هاي ورزشي بخش ديگري از مقاله را شامل مي شود و البته بخاطر تأثير
شگرف رفتار مربيان در اين پديده سعي شده كه به يافته هاي محققان در زمينه سبك مقابله با استرس در مربيان كلاس جهاني نيز
اشاراتي گردد.
1- Coping with Stress Styles
2- Yoo
3- Problem Focus Coping
4- Emotional Focus Coping
5- Avoidance Coping
6- Transcendence Coping

كاراته كاران نخبه چه مهارت هاي روحي رواني درمقايسه با كاراته كاران معمولي دارند؟ز

ب يشك برترين ورزشكاران دنيا داراي مهارت هاي ذهني و روحي رواني برتري هستند و بهتر از ورزشكاراني كه مه ارت كمتري
دارند، از اين توانائ يهاي ذهني و روحي رواني خود استفاده مي كنند. يكي از عيب هاي بازيكنان با استعداد و حتي بازيكنان
حرفه اي، مهارت ذهني ناكامل است. مشكلات ذهني اغلب، مشكلاتي ويژه هستند و به همين دليل پيشرفت و بهبودي در آن ها
اغلب به صورت فرد به فرد حاصل مي شود. نقاط ضعف تك تك بازيكنان بايد شناسايي شده، به صورت فعال با ت ك تك آن ها
ارتباط مؤثر برقرار شود. با داشتن نظم و تكرار آموزش ها، اين فرصت وجود دارد كه پيشرفتي در اين سطح صورت بگيرد. انجام
اين آموزشها نيازمند شناخت جامعه هدف است. دستيابي به اين شناخت، نيازمند جمع آوري اطلاعات مي باشد . يكي از راههاي
كه انجام آن تنها 15 دقيقه طول مي كشد، OMSAT- جمع آوري اطلاعات از طريق پرسشنامه هاي استاندارد است. تست 3
شامل 48 سؤال 7 گزينه اي مي باشد (از كاملا موافقم تا كاملا مخالفم) كه 12 مهارت ذهني و روحي رواني را در ورزشكاران
ارزيابي مي كند. اين تست به درستي ورزشكار نخبه و حرفه اي را كه ميل شديدي به رقابت دارد، از ورزشكار معمولي تشخيص
مي دهد. هفت گزينه اي بودن انتخاب هاي هر سؤال، خطر "سياه و سفيد" ديدن يا تفكر "همه يا هيچ" را كاهش مي دهد. بازيكنان
تركيبي از دو رنگ سياه و سفيد يعني تركيبي از ويژگي هاي منفي و مثبت هستند. در واقع بيشتر آنان خاكستري هستند كه البته
شدت رنگ خاكستري آن ها متفاوت است. اينگونه نگريستن به بازيكنان، به تقويت شكيبايي و بردباري ما در روابط انساني منتهي
مي گردد. اين 12 مهارت در سه گروه دسته بندي مي شوند:
الف: مهارت هاي اساسي شامل هدف گذاري، اعتماد به نفس و تعهد.
ب: مهارت هاي روحي-جسمي شامل واكنش به استرس، كنترل ترس، مهارت حفظ و يا كسب آرامش و مهارت فعال سازي.
ج: مهارت هاي شناختي شامل تصوير سازي، تمرينات ذهني، داشتن طرح براي مسابقه، تمركز و تمركز مجدد.
بازيكناني كه نمره 80 ٪ يا بيشتر كسب كنند، در دسته بازيكنان استثنايي قرار مي گيرند. البته اين نمره، يك نمره ثابت نيست و بر
حسب شرايط روحي- رواني ورزشكار، آموزش هاي روانشناسي ورزش و كسب مهارت هاي جديد تغيير مي كند.
الف: مهارت هاي اساسي
مجموعه مقالات اولين همايش ملي علم و كاراته ، اول تا سوم آبان 1390 دانشگاه تبريز
مطالعات نشان داده اند كه سه فاكتور اول يعني هدف گذاري، تعهد و اعتماد به نفس مهمترين فاكتورهاي افتراق دهنده بين
ورزشكاران حرفه اي و ورزشكاراني است كه كمتر قدرت رقابتي از خود نشان مي دهند. در واقع اين سه فاكتور، زير بناي اساسي
موفقيت در ورزش حرفه اي هستند. اين مهارت هاي اساسي در واقع پايه هايي هستند كه ساير مهارت ها ي ذهني بر مبناي آن ها
شكل مي گيرند. هدف گذاري يعني در نظر گرفتن اهدافي معين، زمان دار و قابل اندازه گيري . هدف گذاري مسير را مشخص
مي كند و انگيزه دروني براي رسيدن به موفقيت را فراهم مي نمايد. اهداف براي مفيد بودن، بايد آشكار، دقيق، واقع گرايانه، قابل
آشكار بودن اهداف، به اطمينان بخشي براي موفقيت در همه فعاليت هاي يادگيري و .(SMART) ارزيابي و زمان دار باشند
آموزشي كمك مي كند. لازم است اهداف براي مربي معين باشند و با بازيكنان در اين مورد صحبت شود. بازيكنان بايد بخواهند كه
ياد بگيرند، سؤال هايي از خودشان بپرسند و بر روي ضعف هايشان كار كنند. بازيكنان هيچ گاه نبايد از چيزي كه كسب مي كنند،
راضي باشند. آن ها بايد از روحيه رقابتي برخوردار باشند. اين امر به واسطه داشتن اهداف مشكل اما قابل دسترسي امكان پذير
مي باشد.
اعتماد به نفس همان احساس يا باور فرد نسبت به توانائيهايش براي رسيدن به اهداف فرديش مي باشد . تعهد عبارت است از
ميزان از خود گذشتگي و شدت عمل فرد در راه رسيدن به اهدافش.
آلكس فرگوسن، مربي تواناي منچستر يونايتد كه بيش از نيم قرن از عمر خود را در فوتبال حرفه اي سپري كرده و تنها در مقام
سرمربي 30 جام مختلف را براي اين تيم ليگ برتر انگلستان كسب كرده است، در مصاحبه پيش از فينال باشگاههاي اروپا با
بارسلونا در ارديبهشت ماه 1388 پرده از راز اهميت هدف گذاري و تعهد بازيكنان بر مي دارد و اظهار مي كند كه بازيكني همچون
كريس رونالدو بدليل وجود اين دو فاكتور بعد از اتمام هر تمرين تيمي، به تمرين خود ادامه مي دهد. در واقع اين بازيكن علاوه بر
داشتن اهداف بلند مدت، ميان مدت و كوتاه مدت، اهدافي روزانه نيز دارد و بدليل داشتن تعهد، روزانه تا 6 ساعت تمرين مي كند
تا هدف روزانه اش را تحت پوشش قرار دهند. در واقع، ورزشكاران بايد تصميم بگيرند كه آيا مايلند زمان و تلاش اضافه اي را
سرمايه گذاري كنند تا نه تنها بتوانند در سطح بالاتري به رقابت بپردازند بلكه به موفقيت هم دست يابند. هنگامي كه اين تعهد
شكل گرفت و ورزشكار تصميم گرفت كه به سطح بالاتري از عملكرد دست يابد، اهداف مشكلتري را براي خود در نظر مي گيرد
و آن ها را به پله هاي كوچكتري تقسيم مي كند تا اهداف روزانه خود را بداند و با جديت براي رسيدن به آن ها گام برمي دارد.
ب: مهارت هاي روحي- جسمي
استرس يك جزء دروني تمرين و رقابت است. واكنش به استرس همان پاسخ هاي غير اختصاصي بدن به فشارهاي وارده
مي باشد. واكنشهاي منفي باعث تخريب عملكرد فرد مي شوند در حالي كه واكنشهاي مثبت منجر به افزايش عملكرد ورزشكار مي
گردند. فرياد كشيدن مكرر مربي مي تواند استرس هاي بازيكناني را كه واكنش مناسبي در برابر استرس ندارند، افزايش دهد. كنترل
ترس يعني توانايي سازش فرد با موقعيتها يا عناصري است كه باعث اضطراب مي شوند. مهارت كنترل ترس بيشتر به گذشته
بازيكن برمي گردد. به همين جهت، اكثر بازيكناني كه يك آسيب ديدگي جدي را تجربه كرده اند و هنوز ترس دارند را مي توان
از طريق اين تست شناسايي كرد. بازيكناني كه از شكست مي ترسند براي بازيهاي بزرگ گزينه كمتر مناسبي هستند مگر آن كه در
مجموعه مقالات اولين همايش ملي علم و كاراته ، اول تا سوم آبان 1390 دانشگاه تبريز
طول هفته به صورت انفرادي با آن ها صحبت شود. آن ها بايد بر ترس خود غلبه كنند و بياموزند چگونه با احساسات خود كنار
بيايند.
مهارت حفظ يا كسب آرامش، فرد را قادر مي سازد كه بيدار شدن افسار گسيخته فيزيولوژيك، گرفتگي عضلات و ضربان قلب
را كاهش دهد و تمركزش را كنترل كند. فعال سازي روندي است كه ورزشكاران در آن حالات فيزيولوژيك، ذهني و روحي
رواني خود را در جايي كه نياز به افزايش انرژي، انگيزه يا تمركز بيشتر دارند، تحريك مي كنند . گوش دادن به موسيقي هاي
مناسب و افزايش حركات بدني قبل از شروع مسابقه به فعال سازي بازيكناني كه در اين زمينه مشكل دارند، كمك شاياني مي كند.
ج: مهارت هاي شناختي
تصوير سازي شامل استفاده از حواس پنجگانه براي تصور موقعيت هاي مختلف مي باشد. تصوير سازي و تمرينات ذهني اگر چه
بهم وابسته اند اما تحقيقات نشان داده است كه اين دو بايد جداگانه در نظر گرفته شوند چراكه تمرينات ذهني مفهومي فراتر از
تصوير سازي دارد. بسياري از تمرينات ذهني بدون تصوير سازي انجام مي گيرد. بازيكنان نيازمند قوه تخيل، خلاقيت و نوآوري
هستند.
تمرينات ذهني شامل تفكر سازنده و مثبت درباره ي بازي يا مسابقه، گفتگوي مثبت با خود در حين بازي و ياقبل از آن و نيز
كنترل احساسات در اوج هيجان مسابقه مي باشد. تمرينات ذهني، تكنيكي براي پرورش مجازي است. بازيكنان بايد از افكار خلاق
الهام بگيرند تا بتوانند جرأت شروع كارها را داشته باشند.
تحقيقات نشان داده است كه آنچه در ميدان مسابقه نقشي تعيين كننده دارد، تمركز و تمركز مجدد مي باشد. تمركز عبارت است
از توانايي هدايت و نگهداري توجه بر وظايف مربوطه. ورزشكاران نه تنها بايد بتوانند بطور موثري تمركز نمايند بلكه هنگامي كه
در اثر محركهاي داخلي يا خارجي دچار حواس پرتي مي شوند نيز بايد بتوانند تمركز مجدد خود را بازيابند. بازيكنان بايد قادر
باشند كه توجه خود را متمركز كرده و اين تمركز را براي مدتي طولاني حفظ كنند تا بتوانند از انجام اشتباهات تكنيكي فاحش
بپرهيزند.
تمركز مجدد همان به دست آوردن موثر تمركز پس از، از دست رفتن توجه مي باشد. مهارت تمركز مجدد يك مهارت فوق العاده
مهم است كه متاسفانه كمتر از همه مهارت هاي 12 گانه ديگر تمرين مي شود. مهارت ريلاكس شدن به بازيكن كمك مي كند كه
تمركز مجدد بهتري داشته باشد. قدرت تمركز مجدد كمتر در تيمها مورد توجه قرار مي گيرد در حالي كه در كنار تمركز، مهمترين
عوامل سرنوشت ساز در ميدان مسابقه هستند. بازيكنان بايد در جايي كه شرايط مسابقه حساس است در بالاترين سطح بازي كنند
و اين مهارت را داشته باشند كه خود را با شرايط محيط وفق دهند. بازيكنان بايد در برابر خشم از خود مقاومت نشان دهند و در
لحظات سخت خويشتندار باشند. آن ها بايد اين توانايي را داشته باشند كه وضعيت هاي دشوار را پشت سر بگذارند. آن ها بايد از
راه حل هاي منطقي برخوردار باشند.
داشتن طرح براي مسابقه در واقع طراحي طرح هايي براي هدايت افكار، احساسات و عملكرد، قبل، در حين و پس از مسابقات
مي باشد. مطالعات نشان داده اند كه بازيكناني كه داراي طرح و برنامه براي مسابقه بوده اند، بهتر توانسته اند در طي مسابقه تمركز
مجموعه مقالات اولين همايش ملي علم و كاراته ، اول تا سوم آبان 1390 دانشگاه تبريز
نمايند و تمركز مجدد خود را باز يابند و نيز بهتر توانسته اند عملكرد خود را پس از بازي ارزيابي نمايند. به علاوه، اين بازيكنان
توانايي تطابق بهتري براي اتفاقات پيش بيني نشده و عوامل مزاحم از خود نشان داده اند. اين مهارت به همراه تمركز مجدد،
بندرت توسط تستهاي ديگر روانشناسي ورزشي مورد ارزيابي قرار گرفته اند.
به مربيان محترم كمك مي كند تا توانائي ها و مهارت هاي ذهني و روحي رواني ورزشكاران تيم خود OMSAT- بنابراين تست 3
OMSAT - را در ابتدا و طول فصل ارزيابي كنند تا بتوانند درك بهتري از نقاط قوت و ضعف ورزشكاران داشته باشند . تست 3
علاوه بر اين، مي تواند در ابتدا و انتهاي فصل از بازيكنان گرفته شود تا بدانيم آيا تمرينات طول فصل و نيز آموزشهاي ذهني و
روحي رواني انجام شده براي ورزشكاران تا چه حد مؤثر بوده است.
هنگام كار با گروه هاي متعدد ورزشكاران، اغلب مشكل است كه بتوان با تك تك آن ها بطور مؤ ثري ارتباط برقرار كرد و او را
ارزيابي نمود. لذا انجام اين تست در يك تيم يك فايده مهم ديگر دارد و آن اينكه يك تصوير كلي از نقاط قوت و ضعف تيم در
اختيار قرار مي دهد. سپس اين نكات را مي توان در جلسات تيمي مورد بحث و بررسي قرار داد و موارد نيازمند به آموزش را
در طول زمان هاي مختلف فصل OMSAT – تعيين كرد. به علاوه، رشد و حفظ مهارت هاي ذهني را مي توان با انجام تست 3
مونيتور كرد. بدين ترتيب نتايج آن به گسترش يا اصلاح برنامه هاي تمريني يا آموزشي كمك مي كند. با دادن قانون و راه كارهاي
ويژه در جريان آموزش مي توان امكان رشد رفتارهاي ذهني را به وجود آورد. اگر هم كل تيم بدكار كند، مي توان از روانشناس
ورزشي تيم خواست جلسات گفتگو با بازيكنان (با يا بدون حضور مربي) برگزار كند و اجازه دهد بازيكنان نظرات خود را آزادانه
بيان كنند.